شاهنامه (تصحیح ژول مل)/پرسیدن سهراب از نام سرداران ایران از هجیر

by فردوسی

پرسیدن سهراب نام سرداران ایران از هجیر

	چو خورشید برداشت زرّین سپرد			زبانه برآورد از چرخ سر
	بپوشید سهراب خفتان جنگ			نشست از بر جرمهٔ مشک رنگ
	برندی برافگند اندر برش			یکی مغفر خسروی بر سرش		۷۱۵
	کمندی بغتراک بر شست خم			خم اندر خم وروی کرده دژم
	بیآمد یکی تند بالا گزید			بجائی که ایران سپهرا بدید
	بفرمود تا رفت پیشش هجیر			بدو گفت با من تو کژّی مگیر
	بهر کار در پیش کن راستی			چو خواهی که نگزایدت کاستی
	سخن هرچه پرسم همه راست گوی			بکژّی مکن رای وچاره مجوی		۷۲۰
	چو خواهی که یابی رهائی زمن			سرافراز باشی بهر انجمن
	از ایران هر آنچت بپرسم بگوی			متاب از ره راستی هیچ روی
	سپارم بتو گنج آراسته			بیابی بسی خلعت وخواسته
	ورایدون که کژّی بود رای تو			چنین بند وزندان بود جای تو
	چنین داد پاسخ هجیرش که شاه			زمن هرچه پرسد از ایران سپاه		۷۲۵
	بگویم همه هرچه دانم بدوی			بکژّی چرا بایدم گفت وگوی
	نه بینی جز از راستی پیشه ام			بکژّی نیآید خود اندیشه ام
	بگیتی به از راستی پیشه نیست			زکژّی بتر هیچ اندیشه نیست
	بدو گفت که از تو بپرسم همه			زگردنکشان وزشاه ورمه
	همه نامداران آن مرزرا			چو گیو وچو طوس وچو گودرزرا		۷۳۰
	زبهرام واز رستم نامدار			زهر کت بپرسم بمن بر شمار
	سراپرده از دیبهٔ رنگ رنگ			بدو اندرون خیمهای پلنگ
	به پیش اندرون بسته صد ژنده پیل			بر آن تخت پیروزه برسان نیل
	یکی بزر خورشید پیکر درفش			سرش ماه زرّین غلافش بنفش
	بقلب سپاه اندرون جای کیست			زگردان ایران ورا نام چیست		۷۳۵
	بدو گفت که آن شاه ایران بود			که بردگهش پیل وشیران بود
	وز آنپس بدو گفت بر میمنه			سواران بسیار وپیل وبنه
	سراپردهٔ بر کشیده سیاه			رده گردش اندر ستاده سپاه
	بگرد اندرش خیمه زاندازه پیش			پس پشت پیلان وبالا زپیش
	زده پیش او پیل پیکر درفش			بنزدش سواران زرّینه کفش		۷۴۰
	چنین گفت که آن طوس نوذر بود			درفشش کجا پیل پیکر بود
	بپرسید که آن سرخ پرده سرای			سواران بسی گردش اندر بپای
	یکی شیر پیکر درفش بزر			درفشان یکی درمیانش گهر
	پس پشتش اندر سپاهی گران			همه نیزه داران وجوشن وران
	که باشد مرا نام او بازگوی			بکژّی میآور تباهی بروی		۷۴۵
	چنین گفت که آن فرّ آزادگان			سپهدار گودرز کشوادگان
	سپه کش بود گاه کینه دلیر			دو چه پور دارد چو پیل وچو شیر
	که با او نکوشد دلاور نهنگ			نه از دشت ببر ونه از که پلنگ
	بپرسید که آن سبز پرده سرای			یکی لشکری گشن پیشش بپای
	یکی تخت پرمایه اندر میام			زده پیش او اختر کاویان		۷۵۰
	بروبر نشسته یکی پهلوان			ابا فرّ وبا سفت ویال گوان
	از آن کس که بر پای پیشش برست			نشته بیک سر ازو برتر است
	یکی باره پیشش ببالای اوی			کمندی فروهشته بر پای اوی
	بدو هر زمان بر خروشد همی			تو گوئی که دریا بجوشد همی
	بسی پیل برگستواندار پیش			همی جوشد آن مرد برجای خویش		۷۵۵
	به ایران نه مردی ببالای اوی			نه بینم همی اسپ همتای اوی
	درفشش ببین اژدها پیکرست			بر آن نیزه بر شیر زرّین سرست
	هجیر آنگهی گفت با خویشتن			که گر من نشان گو پیلتن
	بگویم بدین نیکدل شیر مرد			زرستم برآرد بناگاه گرد
	از آن به نباشد که پنهان کنم			زگردن کشان نام او بغگنم		۷۶۰
	بدو گفت کز چین یکی نیکخواه			بنوئی بیآمد بنزدیک شاه
	بپرسید نامش زفرّخ هجیر			بدو گفت که نامش ندارم بویر
	بدین دژ بدم من بدآن روزگار			کجا او بیآمد بر شهریار
	غمی گشت سهرابرا دل بر آن			که جائی نیآمد زرستم نشان
	نشان داده بود از پدر مادرش			همه دید ودیده نبد باورش		۷۶۵
	همی نام جست از دهان هجیر			مگر کآن سخنها شود دلپذیر
	نبشته بر بر دگر گونه بود			زفرمان نکاهد نه هرگز فزود
	وز آنپس بپرسید کز مهتران			کشیده سراپردهٔ بیکران
	سواران بسیار وپیلان بپای			برآید همی نالهٔ کرّه نای
	یکی گرگ پیکر درفش از برش			به ابر اندر آورده زرّین سرش		۷۷۰
	میان سراپرده تختی زده			ستاده غلامان بپیش رده
	چنین گفت که آن پور گودرز گیو			که خوانند گردان ورا گیو نیو
	زگودرزیان مهتر وبهترست			به ایران سپه بر دو بهره سرست
	سرافراز داماد رستم بود			بایران زمین همچو او کم بود
	بدو گفت از آن سو که تابنده شید			برآید یکی پرده بینم سفید		۷۷۵
	زدیبای رومی وپیشش سوار			رده برکشیده فزون از هزار
	پیاده سپردار وژوپین وران			شده انجمن لشکری بی کران
	نشسته سپهدار بر تخت عاج			نهاده بر آن عاج کرسی ساج
	زپرده فروهشته دیبا جلیل			غلام ایستاده برش خیل خیل
	بدو گفت کورا فریبرز خوان			که فرزند شاهست وتاج گوان		۷۸۰
	بدو گفت سهراب کین درخورست			که فرزند شاهست وبا افسرست
	بپرسید از آن زرد پرده سرای			یکی ماه پیکر درفشی بپای
	بگرد اندرش زرد وسرخ وبنفش			زهر گونهٔ برکشیده درفش
	درفشی پس پشت پیکر گراز			سرش ماه سیمین وبالا دراز
	چنین گفت کورا گرازست نام			که در جنگ شیران نتابد لگام		۷۸۵
	هشیوار واز تخمهٔ گیوگان			که بر درد وسختی نباشد ژکان
	نشان پدر جست وبا او نگفت			همی داشت آن راستی در نهفت
	جهانرا چه سازی که خود ساختست			جهاندار همه کار پرداختست
	زمانه نبشته دگر گونه داشت			چنان کو گذارد بباید گذاشت
	چو دل بر نهی بر سرای سپنج			همه زهر زو بینی ودرد ورنج		۷۹۰
	دگر باره پرسید آن سرفراز			از آنکش بدیدار او بد نیاز
	از آن پردهٔ سبز واسپ بلند			وز آن مرد وآن تاب داده کمند
	وز آنپس هجیر سپهبدش گفت			که از تو سخنرا چه باید نهفت
	گر از نام چینی بمانم همی			از آنست کورا ندانم همی
	بدو گفت سهراب کین نیست داد			زرستم نکردی سخن هیچ یاد		۷۹۵
	کسی کو بود پهلوان جهان			میان سپه در نماند نهان
	تو گفتی که در لشکر او مهترست			نگهبان هر مرز وهر کشورست
	برزمی که کاؤس لشکر کشد			به پیل دمان تخت وافسر کشد
	جهان پهلوان بایدش پیش رو			چو برخیزد از دشت آوای غو
	چنین داد پاخ مرو را هجیر			که شاید بدآن کآن گو شیر گیر		۸۰۰
	کنون رفته باشد بزابلستان			که هنگام بزم است در گلستان
	بدو گفت سهراب کین خود مگوی			که دارد تهمتن سوی جنگ روی
	زهر سو زبهر جهاندار شاه			بیآیند نزدش مهان با کلاه
	برامش نشیند جهان پهلوان			برو بر بخندند پیر وجوان
	مرا با تو امروز پیمان یکیست			بگویم که گفتار من اندکیست		۸۰۵
	اگر پهلوانرا نمائی بمن			سرافراز باشی بهر انجمن
	ترا بی نیازی کنم در جهان			کشاده کنم گنجهای مهان
	ورایدون که این راز داری زمن			کشاده بمن بر بپوشی سخن
	سرترا نخواهد همی تن بجای			میانجی کن اکنون مر آن هر دو رای
	نه بینی که موبد بخسرو چه گفت			بدآنگه که بکشاد راز از نهفت		۸۱۰
	سخن گفت ناگفته چون گوهرست			همی نابسوده به بند اندرست
	چو از بند وپیوند یابد رها			درخشنده مهری بود بی بها
	چنان داد پاسخ هجیرش که شاه			چو سیر آید ز تخت ومهر وکلاه
	نبرد کسی جوید اندر جهان			که او ژنده پیل اندر آرد نهان
	ززخم سر گرز سندان شکن			برآرد دمار از دو صد انجمن		۸۱۵
	کسیرا که رستم بود هم نبرد			سرش زآسمان اندر آرد بگرد
	هم آورد او بر زمین پیل نیست			چو گرد پی رخش او نیل نیست
	تنش زور دارد بصد زورمند			سرش برترست از درخت بلند
	چو او خشم گیرد بروز نبرد			بچنگش چه شیر وچه پیل وچه مرد
	بدو گفت سهراب آزادگان			سیه بخت گودرز کشوادگان		۸۲۰
	که همچون توئی خواند باید پسر			بدین زور واین دانش واین هنر
	تو مردان جنگی کجا دیدهٔ			که بانگ پی اسپ نشنیدهٔ
	که چندین زرستم سخن بر زبان			برانی ستائی ورا هر زمان
	از آتش ترا بیم چندان بود			که دریا به آرام جنبان بود
	چو دریا سبک اندر آید زجای			ندارد دمی آتش تیز پای		۸۲۵
	سر تیرگی اندر آید بخواب			چو تیغ تپش برکشد آفتاب
	بدل گفت ناکار دیده هجیر			که گر من نشان گو شیر گیر
	بگویم بدین ترک با زور دست			بدین بال واین خسروانی نشست
	زلشکر کند جنگ جوی انجمن			برانگیزد آن بارهٔ پیلتن
	بدین زور واین کتف واین یال اوی			شود کشته رستم بچنگال اوی		۸۳۰
	از ایران نیآید کسی جنگجوی			که روی اندر آرد ابا وی بروی
	چو زایران نیاشد کسی کینه خواه			بگیرد سر تخت کاؤس شاه
	چنین گفت موبد که مردن بنام			به از زنده دشمن بدو شادکام
	اگر من شود کشته بر دشت اوی			نگردد سیه روز در آبجوی
	چو من هست گودرز را سالخورد			دگر پور هفتاد وشش شیر مرد		۸۳۵
	چو گیو جهانگیر لشکرشکن			که باشد بهر جا سر انجمن
	چو بهرام ورهّام گردن فراز			چو شیدوش شیر اوژن رزمساز
	پس از مرگ من مهربانی کنند			زدشمن بکین جان ستانی کنند
	چو گودرز وهفتاد پور گزین			همه نامداران با آفرین
	بماند به ایران تن من مباد			چنین دارم از موبد پاک یاد		۸۴۰
	که گر باشد اندر چمن بیخ سرو			سزد گر گیارا نبوید تذرو
	بسهراب گفت این چه آشفتنیست			همه با من از رستمت گفتننیست
	چرا باید این کینه آراستن			ببیهوده چیزی زمن خواستن
	که آگاهئ آن نباشد برم			بدین کینه خواهی بریدن سرم
	بهانه نباید بخون ریختن			چه باید کنون رنگت آمیختن		۸۴۵
	همی پیلتن را بخواهی شکست			همانا کت آسان نیآید بدست
	نباید ترا جست با او نبرد			برآرد به آوردگاه از تو گرد