شاهنامه (تصحیح ژول مل)/خشم گرفتن کاوس به رستم

by فردوسی

خشم گرفتن کاؤس بر رستم

	چو رستم بیآمد بنزدیک شاه			پذیره شدندش یکی روزه را
	چو طوس وچو گودرز کشوادگان			پیاده شده پیش اسپش دوان
	پیاده شد از اسپ رستم همان			گرفتند پرسش برو بر مهان
	از آنجا بدرگاه شاه آمدند			ابا شادمانی براه آمدند
	چو رفتند بردند پیشش نماز			برآشفت وپاسخ نداد ایچ باز		۵۰۵
	شده تند کاؤس وچین بر جبین			شده راست ماننده شیر عرین
	یکی بانگ بر زد بگیو نخست			پس آگاه شرم از دو دیده بشست
	که رستم که باشد که پیمان من			کند سست و پیچد زفرمان من
	اگر تیغ بودی کنون پیش من			سرش کندمی چون ترنجی زتن
	بگیرش ببر زنده بر دار کن			وزو نیز مکشای با من سخن		۵۱۰
	زگفتار او گیو را دل بجست			که بردی برستم بر آن گونه دست
	برآشفت با گیو وبا پیلتن			بدو خیره ماند همه انجمن
	بفرمود پس طوس را شهریار			که رو هر دو را زنده بر کن بدار
	خود از جای برخاست کاؤس کی			برافروخت برسان آتش زنی
	بشد طوس ودست تهمتن گرفت			بدو مانده پرخاشجویان شکفت		۵۱۵
	که از پیش کاؤس بیرون برد			مگر کاندر آن تیزی افسون بود
	تهمتن برآشفت با شهریار			که چندین مدار آتش اندر کنار
	همه کارت از یکدگر بدتر است			ترا شهریاری نه اندر خور است
	تو آن ترک را زنده بر دار کن			بر آشوب وبدخواه را خوار کن
	همه روم وسگسار ومازندران			چو مصر وچو چین وچو هاماوران		۵۲۰
	همه بنده در پیش رخش منند			جگر خستهٔ تیغ وتخش منند
	تو اندر جهان خود زمن زندهٔ			بکینه چرا دل پراگندهٔ
	بزد تند یکدست بر دست طوس			تو گفتی زپیل ژیان یافت کوس
	زبالا نگون اندر آمد بسر			بتندی برو کرد رستم گذر
	برون شد بخشم اندر آمد برخش			منم گفت شیر اوژن تاج بخش		۵۲۵
	چو خشم آورد شاه کاؤس کیست			چرا دست بازد بمن طوس کیست
	مرا زور وفیروزی از داورست			نه از پادشاه ونه از لشکرست
	زمین بنده ورخش گاه منست			نگین تیغ ومغفر کلاه منست
	سر نیزه وگرز یار منند			دو بازو ودل شهریار منند
	شب تیره از تیغ رخشان کنم			بآوردگه بر سرافشان کنم		۵۳۰
	که آزاد زادم نه من بنده ام			یکی بندهٔ آفریننده ام
	دلیران بشاهی مرا خواستند			همان گاه وافسر بیآراستند
	سوی تخت شاهی نکردم نگاه			نگه داشتم رسم وآئین وراه
	اگر من پذیرفتی تاج وتخت			نبودی ترا این بزرگی وبخت
	همه هر چه گفتی سزای منست			زتو نیکوئیها بجای منست		۵۳۵
	نشیدم بدین تخت من کیقباد			چه کاؤس دانم چه خشمش چه باد
	وگر کیقبادم زالبرز کوه			بزاری فتاده بدور از گروه
	نیآوردمی من به ایران زمین			نه بستی کمربند وشمشیر کین
	ترا این بزرگی نبودی وکام			که گوئی سخنها بدستان سام
	به ایرانیان گفت آن ترک گرد			بیآید نماند بزرگ ونه خورد		۵۴۰
	شما هر کس چارهٔ جان کنید			خرد را برین کار پیمان کنید
	به ایران نبینید ازین پس مرا			شمارا زمین پرّ کرگس مرا
	بزد اسپ واز پیش ایشان برفت			همی پوست بر تنش گفتی بکفت
	غمی شد دل ایرانیانرا همه			که رستم شبان بود وایشان رمه
	بگودرز گفتند که این کار تست			شکسته بدست تو گردد درست		۵۴۵
	سپهبد گر از ما سخن نشنود			بگفتار تو بیگیان بگرود
	بنزدیک این شاه دیوانه رو			وزین در سخن یاد کرن نو بنو
	سخنهای خوب ودراز آوری			مگر بخت کم بوده باز آوری
	هم آنگاه نشستند یک با دگر			سراسر بزرگان پرخاشخر
	چو گیو وچو گودرز وبهرام شیر			چو رهّام وگرگین سوار دلیر		۵۵۰
	همی آن بدین این بدآن گفت شاه			ندارد برسم وبآئین نگاه
	چو رستم که هست او جهان پهلوان			به بخشید کاؤس کی را روان
	برنج وبسختیش فریادرس			نبودست هرگز چنو هیچکس
	چو بستند دیوان مازندران			همین شاه وگردان ببند گران
	زبهرش چه رنج وچه سختی کشید			جگرگاه دیو دژم بر درید		۵۵۵
	بشادیش بر تخت شاه پی نشاند			برو آفرین بزرگان بخواند
	دگر ره چو اورا بهاماوران			ببستند پایش ببند گران
	زبهرش چنان شهریاران بکشت			بهاماوران هیچ ننمود پشت
	بیآورد وی را سوی تخت باز			بشادی همی برد پیشش نماز
	چو پاداش او باشد آویختن			نه بینیم جز روی بگریختن		۵۶۰
	ولیکن کنون است هنگام کار			که ننگ اندر آمد چنین روزگار
	سپهدار گودرز کشواد رفت			بنزدیک خسرو خرامید تفت
	بکاؤس کی گفت چه کرد			کز ایران برآوردی امروز گرد
	فراموش کردی بهاماوران			وز آن کار دیوان مازندران
	که گوئی ورا زنده بر دار کن			زشاهان نباید گزافه سخن		۵۶۵
	چو او رفت وآمد سپاهی بزرگ			یکی پهلوانی بکردار گرگ
	که داری که با او بدشت نبرد			شود بر فشاند برو تیره گرد
	یلان ترا سر بسر گژدهم			شنیدست دیدست همه بیش وکم
	همی گوید آن روز هرگز مباد			که با او سواری کند رزم باد
	کسی را که مردی چو رستم بود			بیآزارد اورا خرد گم بود		۵۷۰
	جو بشنید گفتار گودرز شاه			بدانست که او دارد آئین وراه
	پشیمان آن شد کجا رفته بود			ببیهودگی مغزش آشفته بود
	بگودرز گفت این سخن در خورست			لب پیر با پند نیکوترست
	خرد باید اندر سر شهریار			که تندی وتیزی نیآید بکار
	شمارا بباید بر او شدن			بخوبی بسی داستانها زدن		۵۷۵
	سرش کردن از تیزی من تهی			نمودن ورا روزگار بهی
	بیآورد تو اورا بنزدیک من			که روشن شود جان تاریک من
	چو گودرز برخاست از پیش اوی			پس پهلوان تیز بنهاد روی
	برفتند با او سران سپاه			پی رستم اندر گرفتند راه
	چو دیدند بر ره گو پیلتن			همه نامداران شدند انجمن		۵۸۰
	ستایش گرفتند بر پهلوان			که جاوید باشی وروشن روان
	جهان سر بسر زیر رای تو باد			همیشه سر تخت جای او باد
	تو دانی که کاؤس را مغز نیست			بتندی سخن گفتنش نغز نیست
	بگوید همانگه پشیمان شود			بخوبی همان باز پیمان شود
	تهمتن گر آزرده گردد زشاه			هم ایرانیانرا نباشد گناه		۵۸۵
	که بگذارد این شهر ایران همی			کند روی فرخنده پنهان همی
	کنون زآن سخنها پشیمان شدست			زتندی بخاید همی پشت دست
	تهمتن چنین پاسخ آورد باز			که هستم زکاؤس کی بی نیاز
	مرا تخت زیر باشد وتاج ترگ			قبا جوشن ودل نهاده بمرگ
	چه کاؤس پیشم چو یک مشت خاک			چرا دارم از خشم او ترس وباک		۵۹۰
	سزایم بدین گفتن ناسزا			که گوید به تندی مرا پادشاه
	که اورا زبند آوریدم برون			سوی تاج وتختش بدم رهنمون
	گهی رزم دیوان مازندران			گهی جنگ با شاه هاماوران
	زبند وزسختی رهانیدمش			چو در دست دشمن چنان دیدمش
	سرم سیر گشت ودلم کرد بس			جز از پاک یزدان نترسم زکس		۵۹۵
	زگفتار چون سرد گشت انجمن			چنین گفت گودرز با پیلتن
	که شاه ودلیران گردن کشان			بدیگر سخنها برند این گمان
	کز آن ترک ترسنده شد سرفراز			همین گوید این گونه هرکس براز
	که چون گژدهم دادمان آگهی			همین گوید این گونه هرکس براز
	که چون رستم ازوی بترسد بجنگ			مرا وترا نیست جای درنگ		۶۰۰
	از آشفتن شاه وبیکار اوی			بدیدم بدرگاه بر گفت وگوی
	از آن ترک یل گشت یکسر سخن			چنین پشت بر شاه ایران مکن
	چنین بر شده نامت اندر جهان			بدین بازگشتند مگردان نهان
	ودیگر که تنگ اندر آمد سپاه			مکن تیره بر خیره این تاج وگاه
	که ننگ است از ما زتوران زمین			پسنده نباشد بر پاک دین		۶۰۵
	برستم بر این داستانها بخواند			تهمتن چو بشنید خیره بماند
	بدو گفت اگر بیم دارد دلم			نخواهم بتن جان ازو بگسلم
	تو دانی نگریزم از کارزار			ولیکن سبک داردم شهریار
	چنین دید رستم از آن کار اوی			که بر گردد آید بدرگاه اوی
	از آن ننگ برخاست وآمد براه			خرامان بشد نزد کاؤس شاه		۶۱۰
	چو از دور دید شاه برپای خاست			بسی پوزش اندر گذشته بخواست
	که تندی مرا گوهرست وسرشت			چنان رست باید که یزدان بکشت
	وزین بد سگالنده بدخواه نو			دلم گشت باریک چون ماه نو
	بدین چاره جستن ترا خواستم			چو دیر آمدی تندی آراستم
	چو آزرده گشتی تو ای پیلتن			پشیمان شدم خاکم اندر دهن		۶۱۵
	بدو گفت رستم که فرمان تراست			همه کهترانیم وگیهان تراست
	همان بر در تو یکی کهترم			وگر کهتری را خود اندر خورم
	کنون آمدم تا چه فرمان دهی			که جفت تو بادا بهی ومهی
	چنین گفت کاؤس کای پهلوان			ترا باد پیوسته روشن روان
	بیآ تا بشادی یک امروز بزم			گزینیم وفردا بسازیم رزم		۶۲۰
	بیآراست رامشگهی شاهورا			شد ایوان بکردار باغ بهار
	گرانمایگانرا همه خواندند			بدین خرّمی گوهر افشاندند
	از آواز ابریشم وبانگ نای			سمن چهرگان پیش خسرو بپای
	همی باده خوردند تا نیم شب			بیاد بزرگان کشاده دو لب
	بخوردند می تا جهان تیره گشت			دل نامداران زمی خیره گشت		۶۲۵
	همه مست بودند وگشتند باز			بپیموده گردان شب دیرباز