کلیات سعدی/بوستان/باب پنجم/بلند اختری نام او بختیار

by سعدی

حکایت

	بلند اختری[۱] نام او بختیار			قوی دستگه بود و سرمایه‌دار
	بکوی گدایان درش خانه بود			زرش همچو گندم بپیمانه بود
	هم او را در آن بقعه زر بود و مال			دگر تنگدستان برگشته حال[۲]
	چو درویش بیند توانگر بناز			دلش بیش سوزد بداغ نیاز
	زنی جنگ پیوست با شوی خویش			شبانگه چو رفتش تهیدست پیش
	که کس چون تو بدبخت و درویش[۳] نیست			چو زنبور سرخت بجز[۴] نیش نیست
	بیاموز مردی ز همسایگان			که آخر نیم قحبهٔ رایگان
	کسانرا زر و سیم و ملکست و رخت			چرا همچو ایشان نهٔ نیکبخت؟
	برآورد صافی دل صوف پوش			چو طبل از تهیگاه حالی[۵] خروش
	که من دست قدرت ندارم بهیچ			بسرپنجه دست قضا بر مپیچ
	نکردند در دست من اختیار			که مر[۶] خویشتن را کنم بختیار
	یکی پیر درویش در خاک کیش			نکو گفت با همسر زشت خویش[۲]
	چو دست قضا زشت رویت سرشت			میندای گلگونه بر روی زشت
	که حاصل کند نیکبختی بزور؟			بسرمه که بینا کند چشم کور؟
	نیاید نکوکاری از بدرگان			محالست دوزندگی از سگان[۷]
	همه فیلسوفان یونان و روم			ندانند کرد انگبین از زقوم
	ز وحشی نیاید که مردم شود			بسعی اندر و تربیت گم شود
	توان پاک کردن ز زنگ آینه			ولیکن نیاید ز سنگ آینه
	بکوشش نروید گل از شاخ بید			نه زنگی بگرمابه گردد سپید
	چو رد می‌نگردد خدنگ قضا			سپر نیست مر بنده را جز رضا

---

1. یکی در عجم.
2. در بعضی نسخه‌ها این بیت نیست.
3. بدبخت درویش.
4. جز این.
5. خالی.
6. من.
7. در بعضی از نسخه‌ها این بیت نیست.