ویکینبشته:درونمایه ویکینبشته
|
این صفحه یکی از سیاستهای رسمی ویکینبشته محسوب میشود. این سیاست نزد عدهٔ زیادی از ویرایشگران مقبولیت دارد و تفاهم بر آن است که همهٔ کاربران ملزم به پیروی از آناند. جز به هنگام ویرایشهای جزئی، لطفاً از صفحهٔ گفتگو برای پیشنهاد ایجاد تغییر در متن سیاست استفاده کنید. |
تعریف آنچه شامل میشود
[ویرایش]معیارهای این صفحه علاوه بر معیارهای حق تکثیر هستند که در سیاست حق تکثیر شرح داده شدهاند.
قوانین متفاوتی بسته به زمان پدیدآمدن اثر اعمال میشود. اگرچه قانون حق تکثیر ایالات متحده تاریخ گذار مناسبی را فراهم کرده است، همچنان امکان دارد اثری که پیش از آن تاریخ پدید آمده همچنان محافظتشده باقی بماند، یا اثری که پس از آن تاریخ پدید آمده در مالکیت عمومی باشد.
آثار خلقشده پیش از 1931
[ویرایش]بیشتر آثار نوشتاری (یا ترانویسی محتوای صوتی یا تصویری اصلی) که پیش از 1931 منتشر شدهاند (یا پدید آمده اما هرگز منتشر نشدهاند) میتوانند در ویکینبشته گنجانده شوند، مادامی که قابل تأیید باشند. منابع معتبر شامل نسخههای اسکنشدهٔ بارگذاریشده و منابع کاغذی چاپی میشوند. انتظار میرود این آثار با استفاده از {{PD-old}} یا یکی از مجوزهای {{مجموعهٔ Pd/US}} الزامات حق تکثیر را برآورده کنند. بعید است این آثار با موارد حذف شناختهشدهٔ پیشین تعارض داشته باشند.
آثار خلقشده پس از 1930
[ویرایش](به معنی آثار خلق شده پس از 31 دسامبر 1930)
منابع مستند
[ویرایش]منابع مستند با یکی از این دو معیار مشخص میشوند:
- اسناد رسمی نهادی هستند که آنها را تولید کرده است، یا
- ماهیتی اسنادی دارند و در جریان رویدادها ایجاد شدهاند.
این اسناد میتوانند از قانونهای اساسی و معاهدات گرفته تا مکاتبات شخصی و خاطرات روزانه را دربرگیرند. این دسته میتواند شامل موادی باشد که پیشتر از نظر تاریخی در دسترس نبودهاند، مانند تماسهای تلفنی تاریخی، دادرسیهای قضایی، و ترانویسی عملیاتهای نظامی. منابع مستند باید در صورت امکان به شکل کامل خود افزوده شوند، بدون اصلاحات محتوایی از سوی ویراستاران. منبع این آثار باید ذکر شود تا دیگران بتوانند تأیید کنند که نسخهٔ نمایش دادهشده در ویکینبشته بازتولیدی وفادار است. بیان صرف نظرات شخصی، مستند محسوب نمیشود.
آثار تحلیلی و هنری
[ویرایش]آثار تحلیلی انتشاراتی هستند که اطلاعات را از منابع دیگر گردآوری کرده و آنها را تحلیل میکنند. هر اثر غیرداستانی که دربارهٔ موضوعی پس از وقوع رویدادهای اصلی نوشته شده باشد، عموماً در این دسته جای میگیرد. این آثار، همراه با هر اثر هنری، باید در رسانهای منتشر شده باشند که شامل داوری همتا یا نظارت ویراستاری است؛ این امر خودانتشاری را مستثنی میکند.
پژوهش علمی
[ویرایش]گنجاندن پژوهش علمی در ویکینبشته پذیرفتنی است، اگر اثر دارای داوری همتای علمی قابل تأیید از یک نهاد معتبر باشد. اثر باید آزاد باشد یا تحت مجوزی آزاد منتشر شده باشد، که این امر بیشتر آثاری را که پیشتر بهصورت تجاری و تحت قراردادی که بازنشر را ممنوع میکند منتشر شدهاند، مستثنی میکند.
نمونهای از چنین پژوهش پذیرفتنی، پایاننامهای است که توسط هیأت داوران پایاننامهٔ یک دانشگاه معتبر بررسی و پذیرفته شده باشد.
پژوهش علمیِ پیش از این منتشرنشده، صرفنظر از اینکه داوری همتا شده باشد یا نه، در صورتی که نویسنده معیارهای ویکیپدیا:سرشناسی را داشته باشد (صرفنظر از وجود واقعی مقالهای دربارهٔ آن نویسنده در ویکیپدیا) و انتشار اثر تحت مجوزی سازگار با ویکینبشته، پذیرفتنی است.
تعریف آنچه شامل نمیشود
[ویرایش]نسخهبرداریهای دست دوم
[ویرایش]ویکینبشته دیگر هیچ متن جدیدی را از پروژهٔ گوتنبرگ یا نسخهبرداریهای دست دوم مشابه از هر نوعی نمیپذیرد. این امر حتی در صورتی که با یک فایل «اسکنشده» به شکل DJVU، PDF یا هر قالب دیگری که توسط افزونهٔ ProofreadPage پذیرفته میشود و از همان متن ایجاد شده باشد، صادق است.
توجه: روش ترجیحی برای افزودن چنین متونی این است که آنها را با نسخهٔ اسکنشدهٔ کتاب نمونهخوانی کنید، تا نسخهٔ ویکینبشته همواره بتواند با متن فیزیکی اعتبارسنجی شود.
برگرفتهها
[ویرایش]ویکینبشته آثار ناقص یا برگرفتهها را میزبانی نمیکند. برای جزئیات بیشتر به برگرفتهها مراجعه کنید
افزودن ارزش به متون منبع
[ویرایش]اگرچه ویکینبشته مکانی برای افزودن آثار جدید و اصیل توسط ویراستاران نیست، چندین راه برای ایجاد مشارکتهای اصیل از طریق افزودن ارزش به انتشارات موجود وجود دارد. آثار تألیفی کاملاً جدید که توسط مشارکتکنندگان نوشته شده باشند، مناسب اینجا نیستند، هرچند ممکن است در دیگر پروژههای ویکیمدیا مانند ویکیکتاب جایگاهی داشته باشند.
ترجمهها
[ویرایش]ویکینبشتهٔ فارسی تنها متونی را گردآوری میکند که به زبان فارسی نوشته شده باشند. متون به زبانهای دیگر باید در زیردامنهٔ زبانی مناسب یا در وبگاه چندزبانهٔ عمومی قرار گیرند. با این حال، ویکینبشتهٔ انگلیسی ترجمههای فارسیِ متون غیرفارسی و نیز نسخههای دوزبانهای را که زبان مقصد ترجمهٔ آنها فارسی است، گردآوری میکند.
در مورد ترجمهها، اولویت نخست در ویکینبشته، افزودن ترجمههای پیشتر منتشرشده و در مالکیت عمومی است. با این حال، با توجه به این واقعیت که متون منبع بیشماری به زبانهای دیگر منتشر شدهاند که در غیر این صورت ممکن است هرگز ترجمه نشوند، و همچنین با توجه به این نکته که ترجمههای مکمل جدید میتوانند از جهات بسیاری ترجمههای موجود را بهبود بخشند، ویکینبشته همچنین ترجمههای ویکیای را که توسط کاربران ایجاد شدهاند نیز میپذیرد.
برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ ترجمهها، به ترجمهها مراجعه کنید. همچنین برای اطلاعات مربوط به حق تکثیر آثار ترجمهشده، به ویکینبشته:حق تکثیر مراجعه کنید.
حاشیهنویسیها
[ویرایش]نسخههای پیشتر منتشرشدهٔ متون همراه با حاشیهنویسی، در اینجا در اولویت هستند، اما ممکن است به دلیل حق تکثیر در دسترس نباشند، منسوخ شده باشند، یا نیاز به بهبود داشته باشند. این موضوع اغلب بهویژه در مورد متون پیشامدرن (مانند متون باستانی و کلاسیک یا قرونوسطایی) صدق میکند.
حاشیهنویسیها میتوانند شامل دادههای انتقادی دربارهٔ خود متن منبع، تفسیرهایی دربارهٔ واژهها یا بخشها در پاورقی، ارجاعات، بخشبندی و عنوانهای بخشها، مقدمهها، خلاصهها، نمایهها، تصاویر و غیره باشند. در همهٔ موارد، حاشیهنویسیهای مشارکتکنندگان باید طوری افزوده شوند که یک متن منبع «تمیز» و دستنخورده - چه از طریق روشی فنی و چه با ارائهٔ نسخهای موازی - همچنان در دسترس باشد.
برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ حاشیهنویسیها، به حاشیهنویسیها مراجعه کنید.
توجه داشته باشید که حاشیهنویسیهای آموزشی که برای تسهیل مطالعهٔ کلاسی، بهویژه آمادهسازی برای آزمون، طراحی شدهاند، به جای ویکینبشته به ویکیکتاب تعلق دارند (نگاه کنید به سیاست ویکیکتاب دربارهٔ متون حاشیهنویسیشده).
چندرسانهای
[ویرایش]محتوای چندرسانهای که به متون افزوده میشود میتواند کیفیت و نحوهٔ ارائه را بهطور چشمگیری بهبود بخشد. چنین محتوایی نهتنها شامل تصویرسازیها یا عکسهای منتشرشده از یا دربارهٔ خود کتاب که فاقد حق تکثیر هستند میشود، بلکه شامل مشارکتهای اصیلی مانند ضبطهای صوتی، نمودارها یا محتوای دیگر نیز میشود.
توجه: مشارکتهای چندرسانهای تابع رهنمودهای استفاده از تصویر هستند.
بازشناسی سوابق پذیرش و حذف
[ویرایش]اگرچه رویهٔ پیشین الزامآور نیست، بررسی رایجترین انواع انتشاراتی که در ویکینبشته غیرقابلقبول شناخته شدهاند ارزشمند است. این نوع آثار بدون تغییری اساسی در اجماع، توسط جامعه پذیرفته نخواهند شد و واجد شرایط حذف بر پایهٔ رویهٔ پیشین هستند (افزودن به پیشنهادهای حذف). آثار تا حد زیادی مشابه، احتمالاً برای حذف نامزد خواهند شد. همهٔ آنچه در اینجا آمده، بر پایهٔ تفسیرهای متعارف از سیاست بیانشده در بالا است.
آثار اصیل
[ویرایش]آثاری که توسط کاربران ویکینبشته ایجاد شدهاند یا در جایی قابل تأیید و معمولاً دارای داوری همتا منتشر نشدهاند، به ویکینبشته تعلق ندارند. ویکینبشته روشی برای پدیدآورندگان جهت انتشار آثارشان و در دسترس قرار دادن آنها برای دیگران، و همچنین وبگاهی برای کشف «استعدادهای جدید» نیست.
توجه: چند استثنا برای این قاعده وجود دارد، همانگونه که در بخش ارزش افزودهٔ متون منبع در بالا شرح داده شد. همچنین توجه داشته باشید که یک مشارکتکنندهٔ ویکینبشته میتواند اثر اصیل خود را (در حد معقول!) با قرار دادن آن در فضای نام کاربری خود در دسترس قرار دهد.
تبلیغات
[ویرایش]ویکینبشته تبلیغاتی را که خود بهتنهایی یک انتشار مستقل نیستند، گردآوری نمیکند. با این حال، تبلیغاتی که بخشی از یک انتشار بزرگتر هستند، پذیرفتنیاند. هنگام رونویسی اثری که شامل تبلیغات است، میتوان تبلیغات را نیز رونویسی و تراگنجانش کرد، یا میتوان آنها را نادیده گرفت و تراگنجانش نکرد (چرا که بخشی از اثر نویسنده محسوب نمیشوند). اگر صفحهای از تبلیغات تراگنجانش نشود، رده:تراگنجانشنشده را به بدنهٔ برگه بیفزایید. همچنین بهتر است یادداشتی در صفحهٔ بحث فهرست اضافه کنید که توضیح دهد چرا تصمیم گرفتهاید تبلیغات را نگنجانید. سرانجام، مطمئن شوید در صورت عدم گنجاندن تبلیغات، عبارت «تبلیغات تراگنجانینشده» را در فیلد «تراگنجانش» صفحهٔ فهرست تنظیم کردهاید.
متون ناشناس
[ویرایش]تعیین وضعیت حق تکثیر عموماً نیازمند دانستن اطلاعات دقیق دربارهٔ پدیدآورنده است. بیشتر متون منبع دارای پدیدآورندهای قابلشناسایی هستند (افراد، گروهها، دولتها)، اما متونی نیز وجود دارند که این اطلاعات دربارهٔ آنها از دست رفته است. متون ناشناس تاریخی مناسب ویکینبشته هستند و برخی از آنها حتی اهمیت زیادی دارند. با این حال، بیشتر متون ناشناس نباید به ویکینبشته افزوده شوند مگر آنکه ارزش تاریخی داشته باشند و طبق سیاست حق تکثیر هیچ ابهامی نداشته باشند.
گزیدهها
[ویرایش]بخشهای تصادفی یا گزینششده از یک اثر بزرگتر عموماً پذیرفتنی نیستند. با این حال، آثاری که بر پایهٔ یک صفحهٔ فهرست هستند، ناقص در نظر گرفته میشوند، نه گزیده.
آثار در حال تحول
[ویرایش]رسالت ویکینبشته، گردآوری و حفظ آثار در شکل منتشرشدهٔ آنهاست. با توجه به این موضوع، آثاری که انتظار میرود محتوای آنها بهطور مداوم در طول زمان تغییر کند - بهمنظور بهروز نگهداشتن اثر، بهبود محتوای آنچه پیشتر منتشر شده، یا جامعتر کردن متن - از محدوهٔ ویکینبشته مستثنا هستند.
چند نمونه شامل این موارد است
- متنهای بازپایان که در آنها نویسنده برای تکمیل و بهبود اثر به تلاشهای مشترک مشارکتکنندگان بسیاری متکی است؛
- که در آنها منابع متعددی برای یک متن خاص وجود دارد، و/یا قرار است متن بهطور مداوم با یافتن و افزودن اطلاعات مرتبط بیشتر، بهروزرسانی شود؛
- فهرستها (همچنین به پایینتر نگاه کنید).
مواد مرجع
[ویرایش]ویکینبشته مواد مرجع را گردآوری نمیکند مگر آنکه به عنوان بخشی از یک متن منبع کامل منتشر شده باشد. چنین اطلاعاتی پیشتر منتشر نشده، اغلب توسط کاربران گردآوریشده و تأییدنشده است، و با اهداف ویکینبشته سازگار نیست.
برخی نمونههای این موارد عبارتاند از
- فهرستها؛
- ثابتهای ریاضی (مانند ارقام عدد پی)؛
- جدولهای داده یا نتایج؛
- مواد رمزنگاریشده؛
- کد منبع.
توجه: دادههای مرجعی که بهعنوان بخشی از یک انتشار بزرگتر ارائه میشوند (جدولها، پیوستها و غیره)، کاملاً پذیرفتنی هستند.
بدون منبع
[ویرایش]آثاری که بهصورت دستی وارد شدهاند و منبع قابلتأییدی برای آنها در دسترس نیست، هنگامی که ناقص و رهاشده به نظر برسند، بهطور فزایندهای حذف میشوند. اگرچه وجود یک فایل djvu در ویکیانبار در حال حاضر یک الزام نیست، بحثهایی دربارهٔ الزامی کردن آن مطرح شده است. اثر شما شانس بهتری برای دوام آوردن در گذر زمان خواهد داشت، اگر بتواند آزمون اعتبارسنجی در برابر یک اسکن موجود را پشت سر بگذارد. از آنجا که ویکیانبار وبگاهی خواهر تحت همان سازمانی است که ویکینبشته زیر آن قرار دارد، تا زمانیکه ویکینبشته، ویکیپدیا و وبگاههای مرتبط وجود داشته باشند، اثر شما در صورتیکه تصاویر صفحاتش در ویکیانبار ذخیره شده باشند، احتمالاً باقی خواهد ماند.
اجماع
[ویرایش]برخی آثار که ممکن است در نگاه اول معیارهای بیانشده در بالا را برآورده نکنند، در صورت دستیابی به اجماع، همچنان ممکن است گنجانده شوند. این موضوع بهویژه در مورد آثار با اهمیت بالا یا ارزش تاریخی، و در مواردی که اثر چندان از قابلمیزبانیبودن فاصله ندارد، صادق است. چنین اجماعی بر پایهٔ بحث در ویکینبشته:دفترخانه و در ویکینبشته:پیشنهادهای حذف شکل خواهد گرفت.