نظامی (شرف نامه)/شبی چون سحر زیور آراسته

by نظامی

شبی چون سحر زیور آراستهبه چندین دعای سحر خواسته ز مهتاب روشن جهان تابناکبرون ریخته نافه از ناف خاک تهی گشته بازار خاک از خروشز بانگ جرسها بر آسوده گوش رقیبان شب گشته سرمست خوابفرو برده سر صبح صادق به آب من از شغل گیتی بر افشانده دستبه زنجیر فکرت شده پای بست گشاده دل و دیده بر دوختهبه ره داشتن خاطر افروخته که چون بایدم مطرحی ساختنشکاری در آن مطرح انداختن فکنده سرین را سراسیمه‌وارچو بالین گوران به گوران نگار سرم بر سرم زانو آورده جایزمین زیر سر آسمان زیرپای قراری نه در رقص اعضای منسر من شده کرسی پای من به جولان اندیشه‌ی ره نوردز پهلو به پهلو شده گرد گرد تن خویش در گوشه بگذاشتهبه صحرای جان توشه برداشته گه از لوح ناخوانده عبرت پذیرگه از صحف پیشینگان درس گیر چو شمع آتش افتاده در باغ منشده باغ من آتشین داغ من گدازنده چون موم در آفتاببه مومی چنین بسته بر دیده خواب مگر جاودان از من آموختندکه از موم خود خواب را دوختند در آن رهگذرهای اندیشناکپراکنده شد بر سرم مغز پاک درآمد به من خوابی از جوش مغزدر آن خواب دیدم یکی باغ نغز کز آن باغ رنگین رطب چیدمیو زو دادمی هر که را دیدمی رطب چین درآمد ز نوشینه خوابدماغی پرآتش دهانی پرآب برآورده مذن به اول قنوتکه سبحان حی الذی لایموت برآمد زمن ناله‌ی ناگهیکز اندیشه پر گشتم از خود تهی چو صبح سعادت برآمد پگاهشدم زنده چون باد در صبحگاه شب افروز شمعی برافروختموز اندیشه چون شمع می‌سوختم دلم با زبان در سخن پروریچو هاروت و زهره به افسونگری که بی شغل چندین نباید نشستدگر باره طرزی نو آرم بدست نوائی غریب آورم در سروددهم جان پیشینگان را درود برآرم چراغی ز پروانه‌ایدرختی برآرایم از دانه‌ای که هر که افکند میوه‌ای زان درختنشاننده را گوید ای نیک بخت به شرطی که مشتی فرومایگانندزدند کالای همسایگان گرفتم سرتیز هوشان منمشهنشاه گوهر فروشان منم همه خوشه چینند و من دانه‌کارهمه خانه پرداز و من خانه‌دار برین چار سو چون نهم دستگاهکه ایمن نباشم ز دزدان راه که دارد دکانی در این چار سوکه رخنه ندارد ز بسیار سو چو دریا چرا ترسم از قطره دزدکه ابرم دهد بیش ازان دست مزد اگر برفروزی چو مه صد چراغز خورشید باشد برو نام داغ شنیدم که رندی جگر تافتهدرستی کهن داشت نو یافته شنید از دبیران دینار سنجکه زر زر کشد در جهان گنج گنج به بازار شد تا به زر زر کشدبه یک مغربی مغربی درکشد به دکان گوهر فروشی رسیدکه زر بیشتر زان به یک جا ندید فرو ریخته زر یک انبان چستقراضه قراضه درستا درست به امید آن گنج دیوار بستبرانداخت دینار خود را ز دست چو دینارش از دست پرواز کردسوی گنج صراف سر باز کرد فروماند مرد از زر انگیختنوز آن یک عدد درصد آمیختن به زاری نمود از پی زر خروشبنالید در مرد جوهر فروش که از ملک دنیا به چندین درنگدرستی زر آورده بودم به چنگ شنیدم نه از زیرکی ز ابلهیکه زر زر کشد چون برابر نهی به گنجینه‌ی این دکان تاختمزر خود برابر برانداختم مگر گردد آن زر بدین ریختهخود این زر بدان زر شد آمیخته بخندید صراف آزاد مردوز آمیزش زر بدو قصه کرد که بسیار ناید براندکییکی بر صد آید نه صد بر یکی بران کس که شد دزد بنگاه منبسست این مثل شحنه‌ی راه من بسا آسیا کوغریوان بودچو بینند مزدور دیوان بود ز دزدان مرا بس شد این دست مزدکه بر من نیارند زد بانگ دزد سیاهان که تاراج ره می‌کنندبه دزدی جهان را سیه می‌کنند به روز آتشی برنیارند گرمکه دارد همی دیده از دیده شرم دبیران نگر تا بروز سپیدقلم چون تراشند از مشک بید نهان مرا آشکارا برندز گنجه است اگر تا بخارا برند نخرند کالا که پنهان بودکه کالای دزدیده ارزان بود ولیکن چو غیب آشکارا شوددل دوستان بی مدارا شود اگر دزد برده ندارد نفیربود دزد خود شحنه‌ی دزدگیر به ارمن گذارم که خود روزگاربه هر نیک و بد باشد آموزگار ترازوی گردون گردش بسیچنماند و نماند نسنجیده هیچ