سنایی غزنوی (قصاید)/بتی که گر فکند یک نظر بر آتش و آب

by سنایی غزنوی

	بتی که گر فکند یک نظر بر آتش و آب			شود ز لطف جمالش مصور آتش و آب
	کرشمه‌ای گر ازو بیند آب و آتش هیچ			شود ز چشمش بی‌شک معبهر آتش و آب
	ز سیم و شکر روی و لب آن کند با من			نکردهرگز بر سیم و شکر آتش و آب
	لب و دو عارض با آب و نارش آخر برد			ز طبع و روی من آن ماه دلبر آتش و آب
	ز آه من نشگفت وز چهرش ار گیرد			سپهر بر شده و چشم اختر آتش و آب
	میار طعنه اگر عارض و لبش جویم			از آنکه جست کلیم و سکندر آتش و آب
	ز خطرت دل و چشم وی اندرین دل و چشم			بسان ابر بهاری ست مضمر آتش و آب
	بشب بخفته خوش و من ز هجر او کرده			ز دیده و دل بالین و بستر آتش و آب
	ز درد فرقت آن ابر حسن و شمع سرای			چو ابر و شمعم در چشم و بر سر آتش و آب
	به دل گرفت به وقتی نگار من که همی			کنند لانه و باده بدل بر آتش و آب
	ببین تو اینک بر لاله قطره‌ی باران			اگر ندیدی بر هم مقطر آتش و آب
	بطبع شادی زاید ز زاده‌ای کو را			پدر صبا و زمین بود مادر آتش و آب
	ز برق و باد به بینی بر آسمان و زمین			حسام‌وار شدست وز ره در آتش و آب
	پدید کرد تصاویر مانی ابر و زمین			برآورید تماثیل آزر آتش و آب
	مزاج و طبع هوا گرم و نرم شد نشگفت			اگر بزاید از پشم و مرمر آتش و آب
	چو طبع سید گردد چمن به زینت و فر			چو عدل سید گردد برابر آتش و آب
	سر محامد سید محمد آنکه شدست			بلند همت و نظمش به گوهر آتش و آب
	مهی که گر فکند یک نظر به لطف و به خشم			شود بسوی ثری و دو پیکر آتش و آب
	به نور رایش گشته منور انجم و چرخ			به ذات عونش گشته معمر آتش و آب
	به نزد بخشش و بذلش محقر ابر و بحار			به نزد حشمت و حلمش مستر آتش و آب
	مسخر خضر ار گشت باد و آب و زمین			مثال امر ورا شد مسخر آتش و آب
	به حلم و خشمش کردند وصف از آن معنی			مهیب و سهل بود بر غضنفر آتش و آب
	زند به امرش اگر هیچ خواهد از خورشید			به حد باختر و حد خاور آتش و آب
	گر آب و آتش اندر خلاف او کوشند			ز باد و خاک بینند کیفر آتش و آب
	به حکم نافذ نشگفت اگر برون آرد			ز چوب و سنگ چو موسی پیمبر آتش و آب
	ز باد قدرت اگر کرد جانور عیسی			شود ز فرش بی‌باد جانور آتش و آب
	زهی ز مایه‌ی رایت منور انجم و چرخ			زهی ز سایه‌ی تیغت مظفر آتش و آب
	گه موافقت ار چون دل تو بودی چرخ			بدی به چرخ برین قطب و محور آتش و آب
	شمال جودت بر آب و آتش ار نوزید			چرابه گونه چو سیمست و چون زر آتش و آب
	ز باس و سعی تو بدست ورنه بی‌سببی			بطبع خشک چرا آمد و تر آتش و آب
	به صدر دولت بایسته‌ای واندر خور			چنانکه هست و ببایست و در خور آتش و آب
	به طبع خویش نبینند هیچ اگر خواهی			به قدر و قد تو پستی وو نظر آتش و آب
	سموم خشم تو گر برزند به ابر و زمین			نسیم خلق تو گر بروزد بر آتش و آب
	شو ز بیم تو لرزان زمین و ابر عقیم			شود ز خلق تو چون مشک و عنبر آتش و آب
	شود ز قدر تو عالیتر از سپهر زمین			رود به امر تو از بحر و اخگر آتش و آب
	اگر نه بیم و امیدت بدی به بحر و هوا			وگر نه هیبت و حکمت بدی بر آتش و آب
	برو عتاب و عقوبت خدای کی کردی			ز بهر یونس و قومش مسخر آتش و آب
	به هفت کشور خشمت رسید و نظم آری			جدا که دید خود از هفت کشور آتش و آب
	ز قدر و نظم تو دارند بهره زان نشدند			چو باد و خاک کثیف و مدور آتش و آب
	معاقبست حسودت به دو مکان به دو چیز			به سان فرعون در مصر و محشر آتش و آب
	میان طبع تو و طبع حاسدت در نظم			کفایت‌ست در آن شعر داور آتش و آب
	که چون در آید در طبع تو شود بی‌شک			بر آن دو طبع دگر کبر و مفخر آتش و آب
	به زیر فکرت و کلک تو خاست بر در نظم			ز خاک و باد از آنست برتر آتش و آب
	چو بود خاطر و طبع تو کلک را همراه			ببوسد ار چه بود کلک و دفتر آتش و آب
	اگر ندارد نسبت به خامه‌ی تو چراست			به نزد خامت هم خیر و هم شر آتش و آب
	شد از بهاء مدیحت سخنور اختر و کلک			شد از سخاء وجودت توانگر آتش و آب
	جهان بگیر به آن باد پای خاک نهاد			که هست با تک او کند و مضطر آتش و آب
	گه مسیر بود بر نهاد چرمه‌ی تو			به نزد عقل مصور شود گر آتش و آب
	به پست و بالا چون آب و آتشست مگر			شدست از پی تو اسب پیکر آتش و آب
	به سان صرصر لیکن به گاه تابش و خوی			که دید ساخته در طبع صرصر آتش و آب
	جهان ندید مگر چرمه‌ی ترا در تک			به هیچ مستقری سایه‌گستر آتش و آب
	زمانه ساخت ز هفت اختر و چهار ارکان			برای زینت بزمت دو لشکر آتش و آب
	بخواه از آنکه چو خوردی چو طبع خود بندد			دماغ و طبع ترا زیب و زیور آتش و آب
	بصوفت آب و بطبع آتش و ندیده جهان			مگر به جام توچون دو برادر آتش و آب
	تو روی شادی افروز و آب غم بر از آن			هنی و روشن در جام و ساغر آتش و آب
	که بهر پیرهنی من گزیدم از دل و چشم			ز جور چرخ چو دماغ و سمندر آتش و آب
	در آب و آتش بی‌حد چرا شوم غرقه			چو هست باد و هوا را مقدر آتش و آب
	ز خون ببست دل و چشم پس چو آهن و خاک			چراست در دل و چشمم مجاور آتش و آب
	برید فکرت کلک تو خواست بر در نظم			ز خاک و باد از آنست برتر آتش و آب
	ولیک از آتش و آبست دیده و دل من			چو در ثنای تو کردم مکرر آتش و آب
	همیشه تا به زمینست و چرخ گنج و نجوم			همیشه تا به سعیرست و کوثر آتش و آب
	سخاو لطف ترا بنده باد ابر و هوا			سنا و حلم ترا باد چاکر آتش و آب
	مباد قاعده‌ی دولت تو زیر و زبر			همیشه تا که بود زیر و ازبر آتش و آب