کلیات سعدی/بوستان/باب اول/شنیدم که بگریست سلطان روم

by سعدی

حکایت

	شنیدم که بگریست سلطان روم			بر نیکمردی ز اهل علوم
	که پایانم از دست دشمن نماند			جز این قلعه و شهر[۱] با من نماند
	بسی جهد کردم که فرزند من			پس از من بُود سرور انجمن
	کنون دشمن بدگهر دست یافت			سر دست مردی و جهدم بتافت
	چه تدبیر سازم چه درمان کنم؟			که از غم بفرسود جان در[۲] تنم
	بگفت ای برادر غم خویش خور			که از عمر بهتر شد و بیشتر[۳]
	ترا ایقدر تا بمانی بسست			چو رفتی جهان جای دیگر کسست
	اگر هوشمندست و گر بی‌خرد			غم او مخور کو غم خود خورد
	مشقت نیرزد جهان داشتن			گرفتن بشمشیر و بگذاشتن
	بدین پنجروزه اقامت مناز			باندیشه تدبیر رفتن بساز
	کرا دانی از خسروان عجم			ز عهد فریدون و ضحاک و جم
	که بر تخت و ملکش نیامد زوال؟			نماند بجز ملک ایزد تعال
	کرا جاودان مانده امّید ماند			چو کس را نبینی که جاوید ماند
	کرا سیم و زر ماند و گنج و مال			پس از وی بچندی شود پایمال
	وز آنکس که خیری بماند روان			دمادم رسد رحمتش بر روان
	بزرگی کزو نام نیکو نماند			توان گفت با اهل دل کو نماند
	الا تا درخت کرم پروری			گر امّیدواری کزو بر خوری
	کرم کن که فردا که دیوان نهند			منازل بمقدار احسان دهند
	یکی را که سعی قدم پیشتر			بدرگاه حقّ منزلت بیشتر
	یکی باز پس خائن و شرمسار			بترسد همی مرد ناکرده کار
	بهل تا بدندان گزد پشت دست			تنوری چنین گرم و نانی نبست
	بدانی گهِ غله برداشتن			که سستی بود تخم ناکاشتن

---

1. در شهر.
2. جان و.
3. در بعضی از نسخه‌ها این بیت تبدیل شده است بدو بیت ذیل:

   	برآشفت دانه که این گریه چیست			بدین عقل و دانش بباید گریست
   	اگر هوشمندی غم خویش خور			. . . . . . . . . . . . .