۲-مالیه
عایدات دولت ساسانی از دو نوع مالیات ترکیب یافته بود اولاً خراج یا مالیات ارضی، ثانیا گزیت (که بعد از استیلای عرب موسوم به جزیه شد) یا مالیات سرانه مالیات آخری تغییر نمیکرد باین معنی که برای قسمتهای مملکت مبلغ آن محدود بود و بعده سرانه ده سرشکن میشد مالیات ارضی برای هر بلوکی نسبت به حاصلخیزی آن معین گردیده بود و هر محلی بسته به سال خوب یا بد یا نظر به مسافت آن از شهر از سدس تا ثلث محصول را میداد (اگرچه ابو حنیفه دینوری[۱] نوشته است از عشر تا نصف و لیکن این روایت بنظر صحیح نمیآید) زنها و بچهها و پیرمردان از مالیات معاف بودند سرانه را اشخاصی میدادند که علاقۀ ملکی نداشتند و نیز یهودیها و مسیحیان چون این مالیاتها گزاف بود و از طرف دیگر بواسطه مبهمی آن اجحاف و تعدی زیاد از طرف مأمورین دولتی میشد بخصوص که تا وقتی که مأمور دولت مقدار مالیاتی را که بایستی زارع و یا مالک بدهد معلوم نمیکرد برداشتن محصول قدغن بود معلوم است که این ترتیب تا چه اندازه خسارت مالکین و رعایا را فراهم میکرد این بود که غباد بفکر افتاد ترتیب جدیدی برای مالیاتها بدهد و لیکن ممیزی که از زمان او شروع شد به جائی نرسید و انوشیروان آن را باتمام رسانید نتیجۀ آن از این قرار بود که اراضی حاصلخیز و آباد را مسّاحی کردند و برای مالیات ارضی مبنای آن را گریب قرار دادند و جریب تقریباً معادل دو هزار و چهارصد ذرع مربع امروزی بود هر
- ↑ از مورّخین معروف است و کتاب او موسوم به الاخبار الطوّال چاپ شده.
