جریبی بایستی مالیات مقرر سالیانه را بپردازد مالیات بطور نقدی گرفته میشد و مأخذ آن برای هر جریبی از این قرار مقرر شده بود یک درهم برای گندم و جو هشت درهم برای موستان هفت درهم برای یونجه پنج سدس درهم برای برنج برای درخت خرما و زیتون مالیات موافق عده درختها معین شده بود: یک درهم برای چهار درخت خرمای ایرانی یا شش درخت خرمای آرامی و شش درخت زیتون مالیات را به چهار قسط دریافت میداشتند و باصطلاح آن روز (سه مرّک) میگفتند باقی محصولات از مالیات معفوّ بود حتی از درختهای خرما و غیره در غیر باغ مالیات نمیگرفتند[۱] این اصلاح مالیاتی با وجود معایبی که داشت بواسطه گزافی مالیاتهای سابق خیلی باعث مسرّت اهالی و رفاهیّت مردم گردید مالیات سرانه هم در زمان انوشیروان اصلاح شد توضیح آنکه مردم را از روی دارائی تخمینی به چند طبقه تقسیم کردند و برای هر طبقه سرانۀ قرار دادند طبقه اولی دوازده درهم در سال میداد متوسطه هشت یا شش درهم باقی چهار درهم نجبا و جنگیها و روحانیون و دبیران و مستخدمین ادارات سلطنتی از دادن مالیات سرانه معفوّ بودند. برای اجرای مقررات مذکوره به قضات ولایات امر شده بود که ناظر اجرای آن باشند و به شکایات از تعدی مأمورین دولت رسیدگی کرده منظما مرکز را مطلع دارند برای محفوظ ماندن ترتیب جدید و اطلاع قضات از آن نسخۀ از مقررات مذکوره در خزانه ضبط و نسخۀ هم برای قضات ولایات فرستاده شده بود. مالیات سرانه از سن بیست تا پنجاه گرفته میشد با وجود سختی مأمورین دولت در گرفتن مالیاتها باز بقایای مالیاتی حاصل میشد و لیکن گاهی شاهان ساسانی این بقایا را میبخشیدند مثل بخشایش بهرامگور در موقع جلوس به تخت یا فیروز اول در موقع سال مجاعه و غیره عایدات عادی
- ↑ کریستنسن که راجع به ترتیبات ساسانیان تتبعاتی کرده از مالیات جنسی هیچ ذکری نکرده و معلوم است که مالیات جنسی مبدل به نقدی شده بود.
