جنگ با سکاها در مدّت چهار سال و با بیبهرهمندی پارتیها، موقع دولت پارت سخت گردید، ولی خوشبختانه بجای اردوان شخصی نشست، که یکی از بزرگترین شاهان ایران است و بزرگش خواندهاند. او با دستی قوی مردمان شمالی را پس نشاند و دولت پارت را نه فقط نجات داد، بل حدود آن را به جاهائی رسانید، که معلوم نیست، ایران پیش از این زمان، از طرف مشرق بآن حدود رسیده باشد. سلطنت اردوان دوّم از ۱۲۷ تا ۱۲۴ ق. م بود.
در اینجا بفصل دوّم خاتمه میدهیم زیرا دولت پارت از این ببعد داخل مرحلۀ جدیدی میشود. در مرحلۀ سابق، پارتیها مبانی دولت خود را محکم کرده سلوکیها را بکلّی از ایران راندند. در مرحلۀ جدید ایران پارتی با دولت روم یکی از دو دولتی هستند، که عالم آن روز را در حیطه اقتدار خود دارند.
قبل از دخول بفصل سوّم لازم میدانیم، که بمناسبت نهضت یوئهچیها بمغرب و جنوب و پس از آن سکاها بجنوب و پارتیها بمشرق، چون میدان عملیّات و زدوخوردها باختر است، شمّهای از دولت یونانی و باختری بگوئیم و نیز از نویسندگان چینی راجع باین زمان یوئهچیها، باختریها و پارت. چنانکه بالاتر گفته شد (صفحۀ ۲۰۷۳) دیودوت والی باختر در زمان آنتیوخوس دوّم بر ضدّ دولت سلوکی در ۲۵۶ قیام کرد، یونانیهای این صفحه مستقل شدند و این دولت از این زمان بنام دولت یونانی و باختری معروف گردید. سلوکیها در ابتداء از عهدۀ این دولت بر نیامدند و بعد از دیودوت اوّل پسر او دیودوت دوّم بتخت نشست. بعد از دیودوت دوّم اوتیدموس پادشاه شد و از ۲۲۲ تا ۱۹۰ ق. م سلطنت کرد. آنتیوخوس سوّم سلوکی با او جنگید و شکستش داد، ولی بعد چنین صلاح دید، که در مقابل مردمان تورانی زردپوست، که از شمال بسغد فشار میدادند، از او تقویت کند بنابراین پادشاهی او را شناخت. پسر او دمتریوس بنای جهانگیری را در این قسمت آسیا گذارد: از طرف شمال از سغد گذشته به فونیان[۱] رسید و به صفحۀ طخاریها در آن طرف
- ↑ Faunians (بعضی با هونها مطابقت میدهند)
