کلیات سعدی/بوستان/باب ششم/یکی سلطنت ران صاحب شکوه

by سعدی

حکایت

	یکی سلطنتران صاحب شکوه			فرو خواست رفت آفتابش بکوه
	بشیخی در آن بقعه کشور گذاشت			که در دوره قائم مقامی نداشت
	چو خلوت نشین کوس دولت شنید			دگر ذوق در کنج خلوت ندید
	چپ و راست لشکر کشیدن گرفت			دل پردلان[۱] زو رمیدن گرفت
	چنان سخت بازو شد و تیز چنگ			که با جنگجویان طلب کرد جنگ
	ز قوم پراکنده خلقی بکشت			دگر جمع گشتند و همرای و پشت
	چنان در حصارش کشیدند تنگ			که عاجز شد از تیرباران و سنگ
	بر نیکمردی فرستاد کس			که صعبم فرومانده فریاد رس
	بهمت مدد کن که شمشیر و تیر			نه در هر وغائی بود دستگیر
	چو بشنید عابد بخندید و گفت			چرا نیم نانی نخورد و نخفت
	ندانست قارون نعمت[۲] پرست			که گنج سلامت بکنج اندرست
	کمالست در نفس مرد کریم			گرش زر نباشد چه نقصان و بیم؟
	مپندار اگر سفله قارون شود			که طبع لئیمش دگرگون شود
	و گر درنیابد کرم پیشه نان			نهادش توانگر بود همچنان
	مروت[۳] زمینست و سرمایه زرع			بده کاصل خالی نماند ز فرع
	خدائی که از خاک مردم کند			عجب باشد ار مردمی گم کند
	ز نعمت نهادن بلندی مجوی			که ناخوش کند آب استاده بوی
	ببخشندگی کوش کاب روان			بسیلش مدد میرسد ز آسمان
	گر از جاه و دولت بیفتد لئیم			دگر باره نادر شود مستقیم
	و گر قیمتی گوهری غم مدار			که ضامع نگرداندت روزگار
	کلوخ ارچه افتاده باشد.[۴] براه			نبینی که در وی کند کس نگاه؟
	و گر خردهٔ زر ز دندان گاز			بیفتد، بشمعش بجویند باز
	بدر میکنند آبگینه ز سنگ			کجا ماند آیینه در زیر زنگ؟
	پسندیده و نغز باید خصال[۵]			که گاه آید و گه رود جاه و مال

---

1. بددلان.
2. دنیا.
3. سخاوت.
4. بینی.
5. هنر باید و فضل و دین و کمال.