خاقانی (ترکیبات)/ای روز رفتگان جگر شب فرو درید

by خاقانی

	ای روز رفتگان جگر شب فرو درید			آن آفتاب از آن جگر شب برآورید
	شب چیست خاک خاک نگر آفتاب خوار			خاکی که آفتاب خورد خون او خورید
	ای رفته آفتاب شما در کسوف خاک			چون تخته‌ی محاسب از آن خاک بر سرید
	رفت آفتاب و صبح ره غیب درنوشت			چو میغ و شب پلاس مصیبت بگسترید
	نه چرخ گوشه‌ی جگر شاهتان بخورد			هین زخم آه و گرده‌ی چرخ ار دلاورید
	رمح سماک و دهره‌ی بهرام بشکنید			چتر سحاب و بیرق خورشید بردرید
	چشم ار ز گریه ناخنه آرد به ناخنان			پلپل در او کنید و به خونش بپرورید
	تابوت اوست غرقه‌ی زیور عروس‌وار			هر هفت کرده هشت بهشت است بنگرید
	تشنه است خاک او ز سرچشمه‌ی جگر			خون سوی حوض دیده ز کاریز می‌برید
	در پیش گنبدش فلک آید جنیبه‌دار			گاه جنیبتان بکشید ارنه سنجرید
	شبدیز و نقره خنگ فلک را به مرگ او			پی برکشید و دم ببرید ار وفا گرید
	گر گوشتان اشارت غیبی شنیده نیست			بر خاک روضه‌وار فریبرز بگذرید
	تا با شما صریح بگوید که هان و هان			عبرت ز خاک ما که نه از ما جوانترید
	آنگه به نوحه باز پس آیید و پیش حق			بهر بقای شاه تضرع برآوردید
	کامروز رسته‌اید به جان از سموم ظلم			کاندر ظلال دولت خاقان اکبرید
	شه زاده رفت باغ بقا باد جای شاه			خون کرد چرخ، قصاصش بقای شاه
	گیتی ز دست نوحه به پای اندر آمده			رخنه به سقف هفت سرای اندر آمده
	از اشک گرم تفته دلان در سواد خاک			طوفان آب آتش زای اندر آمده
	این زال گوژپشت که دنیاست همچو چنگ			از سر بریده موی و به پای اندر آمده
	ناهید دست بر سر ازین غم رباب‌وار			نوحه‌کنان نشید سرای اندر آمده
	تا شاه باز بیضه‌ی شاهی گرفته مرگ			نا فرخی به فر همای اندر آمده
	تا نور جان و ظل خدایی نهفته خاک			بی‌رونقی به خلق خدای اندر آمده
	رمحش به حمله حلقه‌ی مه درربوده باز			رخنه به رمح حلقه ربای اندر آمده
	بر گرد نعش آن مه لشکر بنات نعش			صدره شکاف و جعد گشای اندر آمده
	بر خاک او ز مشک شب و دهن آفتاب			دست زمانه غالیه‌سای اندر آمده
	تب کرده کژدمی و چو مارش گزیده سخت			سستی به دست مارفسای اندر آمده
	آه خدایگان که فلک زیر کعب اوست			جذر اصم شنیده به وای اندر آمده
	مسکین طبیب را که سیه دیده روی حال			کاهش به عقل نور فزای اندر آمده
	شریانش دیده چون رگ بربط، نه خون نه حس			خال و خسش به دیده‌ی رای اندر آمده
	گردون قبا زره زده بر انتقام مرگ			مرگش ز راه درز قبای اندر آمده
	گوئی شبی به خنجر روز و عمود صبح			بینیم پای مرگ ز جای اندر آمده
	یا تیغ شاه گردن مرگ آنچنان زده			کسیب آن ز حلق بنای اندر آمده
	اختر شد، آفتاب امم تا ابد زیاد			بیدق برفت، شاه کرم تا ابد زیاد
	ای گوهر از صفای تو دریا گریسته			بر ماهت آفتاب و ثریا گریسته
	اجرام هفت خانه‌ی زرین به سوک تو			بر هفت بام خانه‌ی مینا گریسته
	از رفتنت ز بیضه‌ی آفاق کوه قاف			بر نوپران بیضه‌ی عنقا گریسته
	از حسرت کلاه تو دریای حامله			چون ابر بر جواهر عذرا گریسته
	تا کشوری در آب و در آتش نهفت خاک			شش کشور از وفات تو بر ما گریسته
	مردم به جای اشک به یکدم دو مردمک			بر خاک تو جنابه چو جوزا گریسته
	رزم از پیت به دیده‌ی درع و دهان تیر			الماس خورده، لعل مصفا گریسته
	بزم از پست به دست رباب و به چشم نای			ساغر شکسته بر سر و صهبا گریسته
	این سبز غاشیه که سیاهش کناد مرگ			بر زین سرنگون تو صد جا گریسته
	بر بند موی و حلقه‌ی زرین گوش تو			سنگین دلان حلقه‌ی خضرا گریسته
	ما را بصر ز چشمه‌ی حسن تو خورده آب			آن آب نوش زهر شده تا گریسته
	گریند بر تو جانوران تا به حد آنک			عقرب ز راه نیش و زبانا گریسته
	چندان گریسته دل خارا به سوک تو			تا آبگینه بر دل خارا گریسته
	اکنون به ناز در تتق خلد پیش تو			خندیده گل قنینه‌ی حمرا گریسته
	شاه جهان گشاده اقالیم را به تیغ			تیغش به خنده زهره بر اعدا گریسته
	آن، ماه نو کجاست که مه خاکپای اوست			الجیجک آنکه حجره‌ی جنات جای اوست
	ای چرخ از آن ستاره‌ی رعنا چه خواستی			و ای باد از آن شکوفه‌ی زیبا چه خواستی
	ای روزگار گرگ دل، افغان ز دست تو			تا تو ز جان یوسف دلها چه خواستی
	ای زال مستحاضه که آبستنی ز شر			ز آن خوش عذار غنچه‌ی عذرا چه خواستی
	ما را جگر دریغ نبود از تو هیچوقت			آخر ز گوشه‌ی جگر ما چه خواستی
	گیرم که آتش سده در جان ما زدی			ز آن مشک‌ریز شاخ چلیپا چه خواستی
	گر دیده داشتی و نداری بدیدمت			ز آن نو هلال ناشده پیدا چه خواستی
	بر سقف چرخ نرگسه داری هزار صف			از بند آن دو نرگس شهلا چه خواستی
	ز آن بر که بادریسه هنوز نخسته بود			ای بادریسه چشم بگو تا چه خواستی
	گوهر شکن کسی وگرت آب شرم بود			ز آن گوهرین دو آتش گویا چه خواستی
	آخر تو آسمان شکنی یا گوهرشکن			از درج در و برج ثریا چه خواستی
	چون خاتم ارنه دیده‌ی دجال داشتی			پس ز آن نگین لعل مسیحا چه خواستی
	ای کم ز موی عاریه آخر ز چهره‌ای			گلگونه نارسیده به سیما چه خواستی
	ای اژدهادم ارنه چو ضحاک خون خوری			از طفل پادشاه جم آسا چه خواستی
	گر زانکه چون ترازوی دونان دو سر نه‌ای			زآن شیرزاد سنبله بالا چه خواستی
	قاف از تو رخنه سر شد و عنقا شکسته پر			از زال خرد یک تنه تنها چه خواستی
	دست تو بر نژاد زبردست چون رسید			بد گوهرا گوهر والا چه خواستی
	هان تا حسام شاه کشد کینه از تو باش			از غو غصه صفر کند سینه از تو باش
	ای بر سر ممالک دهر افسر آمده			وی گوهرت در افسر دین گوهر آمده
	ای صاحب افسران گرو پای بوس تو			تو افسر سر همه را افسر آمده
	ای هر که افسری است سرش را چو کوکنار			پیشت چو لاله بی‌سر و دامن‌تر آمده
	ای خاک بارگاه تو و خوک پایگاه			هم قصر قیصریه و هم قیصر آمده
	بر هر دو روی سکه‌ی ایام نام تو			خاقان عدل ورز و هنر پرور آمده
	آورده‌ام سه بیت به تضمین ز شعر خویش			در مرثیه به نام نریمان آمده
	آباد عدل تو که مطرا کند جهان			آیینه‌ای است صیقل خاکستر آمده
	از بیم زخم گرز تو بانگ شکستگی			از پهلوی زمانه‌ی مردم‌خور آمده
	ای ز آسمان به صد درجه سرشناس‌تر			سر دقایق ازلت از برآمده
	عالم همه به سوک جگر گوشه‌ی تواند			ای از چهار گوشه‌ی عالم سرآمده
	پیش سپید مهره‌ی مرگ اصفیا نگر			از مهره‌های نرد پریشان‌تر آمده
	تضمین کنم ز شهر خود آن بیت را که هست			با اشک چشم سوز دلت درخور آمده
	کشتی ز صبر ساز که داری ز سوز و اشک			دل چون تنور گشته و طوفان برآمده
	دیوان عمر تو ز فنا بی‌گزند باد			ای ملک را بقای تو سر دفتر آمده
	ملکت چو ملک‌سام و سکندر بساز و تو			همسان سام و همسر اسکندر آمده
	نی خوش نگفته‌ام ز در بارگاه تو			هم‌سام و هم سکندرت اجرا خور آمده
	نعل سم سمند تو را نام در جهان			کحال دیده‌ی ملک اکبر آمده
	حکم تو دیوبند و حسامت جهان گشای			اقبال بر در تو در آسمان گشای