فصل دوم
کارهائی که آریانهای ایرانی برای تمدن بشر کردهاند
این بود نتیجه یک نظر اجمالی بتاریخ چهارده قرن ایران قدیم حالا باید دید که آریانهای ایرانی چه کارهائی برای بشر کرده و چه مقامی را در تاریخ تمدن احراز نمودهاند در بادی نظر ممکن است چنین استنباط شود که گذشتهها و کارهای مللی که از نژادهای مختلف بوده و هرکدام تاریخ جداگانه و مستقلی داشتهاند ارتباطی با یکدیگر ندارد و لیکن وقتی که کلیه بشر را در نظر گرفته از لحاظ انسانیت بتواریخ ملل نظر کنیم بسهولت مییابیم که تمدنهای امروزه با وجود تفاوتهائی که در کیفیت و کمّیت آنها موجود است باز نتیجۀ حوادث یا کارهائی است که در اعصار قبل از تاریخ و عهود تاریخی وقوع یافته یا انجام شده و ملل و اقوام تاریخی که از نژادهای مختلف بودهاند هر کدام به نوبت خود برای نوع بشر کارهائی انجام داده-بمیراث گذشته و گذشتهاند بنابراین آریانهای ایرانی هم که اقوام و طوائف بزرگی بوجود آوردهاند البته کارهائی کرده خدماتی بنوع بشر نمودهاند و برای ما بسیار مهم و مفید است که بدانیم آن کارها چیست و بر مردمانی که قبل از آنها مالک الرقاب ملل بودند چه مزایائی داشتند و بالاخره چه موقعی را در دنیای قدیم دارا و چه مقامی را در تاریخ تمدن حائزاند برای فهم مطلب باید تاریخ ایران قدیم را در نظر گرفته کلیاتی از آن استخراج کرد و این کلیات را با کلیاتی که از تواریخ اقوام و ملل دیگر عهد قدیم استنتاج شده سنجید و نتیجه را مبنای قضاوت قرار داد تا بدون انحراف از جاده بیطرفی آن چه حق
