چهارم-خط سغدی
چنانکه در فوق گفته شد نتیجۀ تحقیقاتی که علماء فن در ترکستان چین و سمرقند و تورفان نمودهاند من جمله این است که زبان جدیدی کشف کرده و آن را سغدی نامیدهاند این تحقیقات که از ۱۹۰۰ میلادی شروع شد در تورفان و جاهای دیگر باعث انکشاف چند نوشته گردید که بزبان سغدی و بخطی شبیه خط پهلوی کتیبههای ساسانی است محققین را عقیده آنست که این خط هم از خط آرامی آمده و جهت شباهت آن به پهلوی از اینجا است که خط پهلوی هم از آرامی اقتباس شده این خط دوطبقهایست زیرا بموجب نوشتههائی که از آن بدست آمده در ابتداء حروف از همدیگر جدا نوشته میشده بعدها آنها را متصل بهم نوشتهاند طبقه اول از قرن اول میلادی و طبقه دوم از قرن هفتم و نهم است چیزهائی که باین زبان و خط نوشتهاند مطالب راجعه بمذهب بودائی و قسمتی از انجیل است این خط بعدها مبدل بخط اویغور گردید و برای زبان ترکی در آسیای وسطی بکار رفت در قرون بعد این خط هم مبدل بخط مغول و مانچو گردید چنانکه حالا هم معمول است.
پنجم-خط مانی
این خط نیز از خط آرامی اقتباس شده و در آسیای وسطی برای نوشتن کتبی بکار میرفته که راجع بمذهب مانی بزبان پهلوی و ترکی تألیف میشد یعنی متن پهلوی یا ترکی کتب مذکوره را بخط مانی مینوشتند از این نوع نوشتجات قسمتهائی بدست آمده و علمائی این خط را خواندهاند.[۱]
________________________________________
Salemann, Radloff, F. W. K. Miiller, Von Lecoq.
- ↑ اشخاصی که خطوط مانی را خواندهاند اینها هستند:
