۳-نقاشی
راجع به نقاشی زمان ساسانیان در خود ایران چیزی بدست نیامده و لیکن در حفریات تورفان در ترکستان چین نقاشیهایی بدست آمده که در برلن است و در پنج سال قبل هنوز بمعرض نمایش گذارده نشده بود این نقاشیها پیروان مانی را نشان میدهد و تماماً صورتهای ایرانی است که چینیها نقاشی کردهاند از اینجا استنباط میشود که این صورتها از روی نقاشیهائی که پیروان مانی از ایران به چین بردهاند کشیده شده و در ایران در دورۀ ساسانیان صنعت نقاشی ترقی داشته در بامیان که جزو هند و کوش است نیز نقاشیهائی چند سال قبل یافتهاند که نفوذ نقاشی ایران را نسبت به نقاشی چینی و بودائی نشان میدهد این کارها از زمان انوشیروان است که باختر را جزو ایران کرده در هر حال در نزد اهل فن مسلم است که ایرانیها در زمان مانی نقاشی را از چین اقتباس کرده و بعد خودشان در آن تصرفاتی کردهاند و این تصرفات بعد به چین رفته اثراتی در نقاشی چینی گذارده چنانکه نفوذ ایرانی در بعضی از نقاشیهای چینی کاملاً محسوس است چون از نفوذ ایران نسبت به صنایع چینی صحبت میشود بیمناسبت نیست علاوه شود که آثاری حکایت میکند از اینکه زره ایرانی در سوارهنظام چین پذیرفته شده بود و نفوذ صنایع ایران در چین بهطوریکه تصور میکنند از زمان اشکانیان شروع شده.
۴-شعر
راجع باین مطلب آنچه از تتبعات محققین بدست آمده این است که اگر شعر را به مفهومی تصور کنیم که به شعر فارسی امروزه صدق میکند یعنی منظوم عروضی البته چنین چیزی در دورۀ ساسانیان وجود نداشته و لیکن اگر مقصود از
