پهلوی بود منتهی با این خط گاهی تنها لغات پهلوی نوشته میشد مثل کتابهائی که در آسیای وسطی پیدا شده و گاهی لغات پهلوی و آرامی با هم که زوارش نام داشته باید در نظر داشت که در هر حال زبان کتیبهها و تحریرات زبان پهلوی بود زیرا در موقع خواندن همیشه پهلوی میخواندند و اینکه سابقاً تصور میکردند که زوارش زبانی بوده مخلوط از آرامی و پهلوی برخلاف حقیقت است آن را خط مخصوصی هم نمیتوان دانست زیرا کلمات آرامی بخط پهلوی نوشته میشد زوارش را میتوان به رمز حروفی تشبیه کرد که چند حرفی مینویسند ولی معنائی را که معین شده حاصل میکنند به سیاقنویسی هم بیشباهت نیست که مائة یا الف مینویسند و صد یا هزار میخوانند اصطلاح علمی این نوع خط ایدیوگرام[۱] است یعنی علامتی که دلالت بر مفهومی یا کلمۀ مینماید علامات خط پهلوی ظاهراً ۲۵ است ولی از آنچه که گفته شد معلوم است که در واقع بالغ بر هزار است.
توضیح-آرامیها مردمانی بودند از نژاد سامی که بین فلسطین و شامات و دجله یعنی در بابل و بین النهرین و شامات سکنی داشتند زبان این قوم دارای دو لهجه بوده لهجۀ شرقی به کلدانی و لهجه غربی به سریانی معروف است زبان آرامیها در عهد قدیم در آسیای پیشین خصوصاً در کلده و شامات خیلی متداول بود چنانکه عبریها بعضی از کتب خودشان را در این زبان نوشتهاند معلوم است که زبان آرامی به زبان عبری و فنیقی و عربی خیلی شبیه است خط آرامی منشعب از خط عبری است امروزه این زبان از میان رفته و فقط در بعضی از قراء شامات زبانی نزدیک باین زبان حرف میزنند.
- ↑ Idiogramme ایدیوگرام
