فلاویوس، تاریخ یهود، فصل ۹، بند ۹).
قضیّۀ دو برادر مذکور را با نتایجی، که از آن حاصل شد، بعض نویسندگان جدید دلیل اوضاع بد دولت پارت تصوّر میکنند و مایلند دارای این عقیده باشند، که در دولت پارت، مانند دولت عثمانی قرن نوزدهم م، ملل و اقوام مختلف از جهت ضدّیت مذهبی و نژادی و غیره بهم میافتادند و دولت مرکزی با نظر بیقیدی باین منازعات داخلی مینگریست. دولت پارت به عقیده آنها دولتی نبوده، که وظیفه خود را حسّ کرده باشد، زیرا اوّل وظیفه دولت این است، که امنیّت را در داخله مملکت بر پایۀ محکمی نهد و تمام تبعهاش، از هر نژاد و مذهب و زبانی که باشند، در سایه این امنیّت زندگانی کنند. این اصل صحیح است، ولی، اگر بخواهیم از روی انصاف در این قضیّۀ دو برادر مذکور قضاوت کنیم، باید بگوئیم، که تاریخ علمی نیست، که اسلوب[۱] تحقیقاتش قیاسی باشد. اسلوب آن بر استقراء است و منطق اجازه نمیدهد، که از یک قضیّه جزئی این نتیجه کلّی را بگیریم و بعد آن را شامل تمامی دوره اشکانی، که ۴۷۵ سال دوام آن بود، بدانیم و دیگر نباید فراموش کرد، که سلطنت اردوان زمان ضعف حکومت مرکزی است، دو دفعه او از سلطنت افتاد (خلع او از سلطنت در دفعه دوّم پائینتر بیاید) و چند دفعه با دشمنان داخلی و خارجی خود جنگید. بنابراین با گرفتاریهائی، که داشت، مجبور بود این نوع مسائل داخلی را به نحوی برگزار کند و باصطلاح سر و ته قضیّه را بهم آرد. چون از اوضاع دولت پارت در قسمت تمدّنی این کتاب مشروحاً صحبت خواهد بود، عجالة باین اندازه تذکّر اکتفاء کرده میگذریم.
راندن اردوان در دفعۀ دوّم
از قرار معلوم اردوان پس از چندی باز مجبور گشته کناره گیرد (فلاویوس، تاریخ یهود، کتاب ۲۰، فصل ۳، بند ۱-۳). جهت آن را نمیدانیم، ولی باید، مانند دفعۀ اوّل نجباء بر ضدّ او شده باشند و این حدس با احوال اردوان موافقت دارد. او شخصی
- ↑ Methode.
