و آنها این قسمت آسیای صغیر را در ابتداء به (ایالت آسیا) ضمیمه کردند و بعد ایالتی از بیتینیّه و پنت ساختند، که بنام بیتینیّه و پنت موسوم گردید[۱]. در زمان اوگوست قیصر روم بیتینیّه استقلال یافت و بعد استقلالش محدود گشت.
مقارن این زمان بیتینیّه از زمینلرزهها خیلی صدمه دید و در قرن سوّم میلادی دستخوش غارت و چپاولهای مردمان سکائی گردید. بعدها در تحت اداره روم و بیزانس امرار حیات میکرد و تمدّن یونانی داشت، تا در زمان سلجوقیها از تصرّف بیزانس خارج شد، توضیح آنکه سلیمان اوّل سلجوقی این قسمت آسیای صغیر را گرفته پایتخت خود را در شهر نیکه[۲] قرار داد. در قرون بعد در زمان استیلای ترکهای عثمانلو در آسیای صغیر عثمان و اورخان تمامی بیتینیّه را اشغال و شهر پروزیاد[۳] را، که اکنون (بروسا) نامند، پایتخت خود کردند. این شهر تا زوال دولت بیزانس بدست ترکها، پایتخت ترکیّه بود.
اکنون بیتینیّه قدیم بین دو ولایت ترکیّه در آسیای صغیر تقسیم شده: اوّلا خداوندگار از قسمت غربی آن و ثانیاً کاستامونی از قسمت شرقیش.
از شهرهای بیتینیّه، که در تاریخ ایران مکرّر ذکری از آنها شده و پائینتر هم ذکرشان بیاید، اینها بودند: ۱-داس کیلییون[۴] (اکنون قلعهایست موسوم به دیاس کلی)، ۲-هراکله پنت، که بقول سترابون و پوزانیاس شهر مهمّ و ثروتمندی بود (اکنون آن را ارگله نامند)، ۳-آستاک (در نزدیکی خرابههای ایزمید)، ۴-پروزید (اسگوب کنونی)،[۵]- پروزیاد، که از شهر کیوس ایجاد شد و بعدها (از قرن ۱۴ میلادی) باز آن را کیوس نامیدند،[۶]- پروزیاد، که بقول سترابون در زمان کرزوس بنا شده است و اکنون موسوم به بروسیّه است، ۷-کلودیوپولیس ۵٬۸-آپامآ ۶، که اکنون معروف به موداکیّه است، ۹-نیکه، ۱۰-نیکومدی، ۱۱-کالسدون، که در ۶۷۵ ق. م بنا شده است و اکنون آن را کادیکیّه یا قاضی کوی نامند (مختصر مذکور از کتاب
