آتنیها بتصویب دولت اسپارت انتخاب شدند، که امور آتن را اداره کنند. اینها ظلم و تعدّی زیاد به مردم آتن کردند و بعد خواستند دشمنان خودشان را نابود کنند. از جمله آلسیبیاد بود، که فرار کرد تا به دربار ایران رود، ولی در عرض راه او را یافته منزلش را آتش زدند و در این حریق او هم بسوخت. راجع بمقدار پولی، که دربار ایران به اسپارتیها داده بود اطلاع صحیحی در دست نیست، ولی کزنفون گوید، لیزاندر از وجوهی که کوروش باختیار او گذارده بود و میبایست بمخارج جنگ برسد، مبلغ یکصد و هفتاد تالان نقره[۱] زیاد آورد و آن را با غنائم و علامات فتح به دولت اسپارت تسلیم کرد (تاریخ یونان، کتاب ۲، فصل ۳).
در موقع ورود اسپارتیها به آتن و کارهائی، که در آنجا کردند، یک نفر سپاهی ایران نبود، ولی معلوم است، که سیاست کوروش و پول وافری، که او بامیر البحر اسپارت داد، فتح را نصیب لاسدمونیها کرد و آتن را، که میخواست یک امپراطوری یونانی تشکیل دهد و اوّل دولت بحری عالم آن زمان گردیده بود، باین حال پرملال افکنده از هستی ساقط ساخت. باین سؤال، که فتح اسپارت و این حال آتن از نظر منافع ایران صحیح بوده یا نه، وقایعی، که ذکرش بیاید، جواب خواهد داد. ولی این نکته مسلم است، که ایران بدست اسپارتیها تلافی کارهائی را کرد، که از زمان مراجعت خشیارشا از اروپا به آسیا تا صلح سیمون آتنیها در مستملکات ایران در آسیای صغیر و قبرس و مصر مرتکب شده بودند.
در خاتمه مقتضی است گفته شود، که شرح جنگهای پلوپونس را دیگران هم نوشتهاند، مثلا کزنفون (تاریخ یونان، کتاب اوّل و از کتاب دوّم فصل ۱-۳)، دیودور (کتاب ۱۲-۱۳) و ژوستن (کتاب ۵)، ولی هیچکدام وقایع این جنگها و روابط ایران و یونان را در این مدّت مدید مانند توسیدید روشن نکردهاند. بنابراین ونیز از این نظر، که توسیدید خودش در مدّت ۲۱ سال از ابتدای این جنگ در این جنگها شرکت داشته یا شاهد قضایا بوده (توسیدید
- ↑ ۹۵۲ هزار فرانک طلا.
