بود، از سال ۶۰۴ تا زمانی، که هراکلیوس بر او تاخت (۶۲۸-۶۲۷)، تیسفون نرفت. اقامتگاه مطبوع او قلعه دستگرت[۱] یا دستگردخسرو بود، که نویسندگان عرب او را الدسکرة یا دسکرة الملک میخواندهاند. این محل در کنار شاهراه نظامی بود، که از بغداد بهمدان میرفت، و در مسافت ۱۰۷ کیلومتر تقریبا از پایتخت بطرف شمال شرقی نزدیک شهر قدیم ارتمیته[۲] قرار داشت.
هرتسفلد عقیده بعضی از مورخان عرب را،[۳] که بنای این شهر را به هرمزد اول نسبت دادهاند، رد کرده است. بسیار ممکن است، که شهر و کاخ دستگرد قبل از خسرو پرویز هم وجود داشته، ولی مسلما از زمان انوشیروان ببعد پادشاهان ساسانی توقف در عراق را بر سایر نقاط ترجیح داده، و مخصوصا در ناحیه بین تیسفون و حلوان مقام کردهاند.[۴] هرتسفلد شرحی در وصف ویرانه دستگرد، که امروز موسوم به «زندان» است، مینویسد.[۵] در زمان جغرافینگار عرب موسوم به این رسته (حدود سال ۹۰۳ میلادی) حصار آجری دستگرد سالم بوده است، ولی امروز جز یک قطعه بطول ۵۰۰ متر تقریبا از این دیوار برجای نیست، دوازده برج سالم و چهار برج خراب در آنجا دیده میشود. بنا بر رأی هرتسفلد، حصار دستگرد محکمترین حصار آجری است، که از عهود قدیمه در آسیای غربی باقی مانده است، به استثنای دیواری، که بانی آن نبوکدونصر[۶] است. حتی در زمان
- ↑ راجع بمعنی دستگرت dastkart، دستگرد dastgard («زمین ملک زراعتی» معادل کلمه فرانسه terre و آلمانی Landgut) رک گیگر، مجله شرقی وین، ج ۴۲، ص ۱۲۳ و بعد.
- ↑ Artamita زاره-هرتسفلد، سفر باستانشناسی، ج ۲، ص ۷۶ و ما بعد.
- ↑ حمزه و ابن قتیبه.
- ↑ سفر باستانشناسی،۲، ص ۹۳.
- ↑ نقوش برجسته، ص ۲۳۷؛ سفر باستانشناسی، ص ۸۹ و بعد.
- ↑ Nabuchodonosar
