سیاسی انقلابی گرفت، ولی اساس دیانتی آن باقی بود و پیروان این آیین در میان طبقات عالیه هم وجود داشتهاند.[۱] عاقبت مزدکیان خود را به اندازۀ قادر یافتند، که شروع بترتیب مراتب روحانی خود نموده، یک نفر رئیس روحانی انتخاب کردند. بنا به روایت ملالاس نام او اندرزر[۲] بوده[۳]و نلدکه این لفظ را اندرزگر دانسته، که در زبان بمعنی مشاور و معلم است[۴]. این کلمه عنوان بوده است، نه نام عادی و ظاهراً رئیس کل فرقه مزدکی را اندرزگر میخواندهاند.[۵] باری ملالاس و تئوفانس روایت کردهاند، که این اندرزگر در قتلعام مزدکیان به هلاکت رسید و از طرف دیگر در همه منابع تاریخی ایرانی و عرب، که مأخذشان خوذاینامگ بوده، منظور است، که مزدک با گروهی از اصحابش در روز قتلعام هلاک شدند. پس خیلی محتمل است اندرزگری، که مزدکیان به ریاست کل برگزیدند، همان مزدک باشد.
ناتوانی و ضعفی، که بسبب فتنه کمونیستی مزدکیان در ایران پیش آمده بود، اگرچه کواذ را مانع نشد، که مردانه با رومیان نبرد کند، ولی نظر بهمین ضعف داخلی ایران حارث بن عمرو از قبیله کنده توانست، که منذر ثالث پادشاه حیره را منهزم کند و به پادشاهی حیره بنشیند[۶].
واقعه قلع و قمع مزدکیان در آخر سال ۵۲۸ یا اوایل سال ۵۲۹ رخ داد.[۷] علت آن نقشۀ بود، که مزدکیان راجع به ولیعهدی کاوسرپذشخوارگر شاه پسر کواذ کشیده بودند و میخواستند علیرغم تصمیم شاهنشاه، بهوسیله توطئه و تحریک، این
- ↑ «مشاوران ایرانی، که تابع عقیده آنان بودند» (تئوفانس).
- ↑ Andarazar
- ↑ تئوفانس اندرس Indazaros نوشته و البته صحیح نیست.
- ↑ نلدکه، طبری،۴۶۲، یادداشت ۳.
- ↑ راجع بعنوان «اسقف» در کیش مانی، بالاتر ص ۲۱۷ را ببینید.
- ↑ رتشتین، ص ۸۷ و ما بعد مقایسه شود با الیندر
Olinder، ملوک کنده The Kings of Kinda لوند ۱۹۲۷. - ↑ نلدکه، طبری، ص ۴۶۵.
