آغاز جنگهای پلوپونس[۱]
پس از آن طولی نکشید، که جنگ پلوپونس در یونان شروع گردید و بر اثر آن تمام یونانیها، چه آنهائی که در داخل یونان سکنی داشتند و چه یونانیهای خارج، بدو دسته تقسیم شده بجان یکدیگر افتادند. اگرچه شرح جهات و کیفیّات این جنگ خارج از موضوع این کتاب است، ولی باز برای فهم وقایعی، که مربوط به ایران میباشد، لازم است جهات این جنگ را بخاطر آوریم. چنانکه بالاتر ذکر شد، آتن پس از جنگهای ایران و یونان بواسطه لیاقت رجالی مانند تمیستوکل، آریستید، سیمون، میرونید[۲] و ناطقینی مثل پریکلس[۳]، ایزوکرات[۴] و پیروان او در یونان برتری یافت و اتّحادی موسوم به اتّحاد دلس منعقد کرد و نیز دولت آتن دیوارهای آتن و بنادر آن را بساخت و دارای بحریّهٔ قوی گردید، ولی طولی نکشید، که این قوّت آتن باعث تشویش همسایگان او مانند تب و کرنت شد و، چون اسپارت هم با نظر خصومت به قوّت یافتن آتن و ساخته شدن دیوارهای آن مینگریست، تبیها و کرنتیها بالطبع متمایل به اسپارت شده با آن عهد اتّحادی بستند، تا از بزرگ شدن آتن جلوگیری کنند، چه همه بیم آن را داشتند، که آتن پس از چندی شهرها یا دولتهای کوچک یونان را بلعیده بعد اسپارت را هم مطیع خود کند. معلوم است، که هواخواهان آتن هم تصمیم بر تقویت آن کردند و بدین منوال تمام یونان بدو قسمت تقسیم شد: ۱-تمام شبهجزیرهٔ پلوپونس با یونان مرکزی در تحت ریاست اسپارت درآمد. ۲-جزائر دریای اژه (بحر الجزائر) با سواحل این دریا در تحت فرماندهی آتن قرار گرفت. خصومتی، که از تباین منافع حاصل شد، بر ضدّیتهائی، که از دیرگاه بین یونانیها وجود داشت، افزود، چنانکه بیتردید میتوان گفت، که جنگ پلوپونس از سه سرچشمه آب میخورد: ۱-از سایش یا اصطکاک منافع مادّی ۲-از ضدّیت قومی بین ینیانها و دریانها (آتنیها ینیانی و لاسدمونیها دریانی بودند). ۳-از مباینت حکومت ملی با حکومت اشرافی، چه از آنچه در فوق ذکر شده
