خطی بزبان ترکی و پهلوی راجع بمذهب مانی پیدا شد توضیح آنکه کویر بزرگ گبی که در وسط آسیا واقع و ما بین ترکستان شرقی و چین حائل است در ازمنه سالفه چند شهر را که در کنار آن بود زیر ماسه خود پوشانید و مردم شهرهای مذکور مجبور شدند که خانههای خود را رها کرده به جاهای دیگر روند از اول قرن نوزدهم کاروانهائی که از محلهای مذکور میگذشتند گاهی به بعضی کاغذها که از زیر ماسه نمایان بود برخورده و این کاغذها را بیرون آورده برای بعضی کارها بکار میبردند جون روی این کاغذها چیزهائی نوشته شده بود در اواخر قرن نوزدهم دول اروپائی بخیال حفریات در این امکنه افتادند و از ۱۸۹۳ ببعد هیئتهای علمی مأمور شدند که در محل تحقیقات و کاوش نمایند نتیجه این شد که در نزدیکی تورفان در روی شهری که موسوم به کوشان است و به چینی کااچانک مینامند نوشتههای خطی زیادی پیدا شد و خاورشناسهای اروپائی بخواندن خطوط مزبوره پرداخته از میان آنها چند نوشته راجع بمذهب مانی بدست آوردند نتیجۀ مقایسه مضمون این نوشتهها با آنچه چینیها و مورخین اسلامی و عیسوی نوشتهاند این است که بطور اختصار ذکر میشود مانی بهطوریکه خودش میگوید در دهی موسوم به (مردینو) نزدیکی بابل بدنیا آمده و اسم پدر او بهطوریکه صاحب کتاب الفهرست[۱] نوشته فوتق بابک[۲] بوده مانی میگوید در سال ۲۱۵ میلادی دو دفعه به او الهام شد که برود مذهب حقیقی را در میان مردم منتشر کند و بنابراین در سن ۴۵ سالگی در موقع جلوس شاپور اول به تخت مذهب خود را افشاء کرد باید این نکته را در نظر داشت که بابل بواسطه موقع جغرافیائی خود در میان سه قارّه یعنی آسیا و اروپا و افریقا در عهد قدیم جائی بود که همه نوع مردم با مذاهب مختلفه از شرق و غرب آنجا جمع میشدند
