متخصص است فصل بالنسبه قطعیتری آورد چنانکه امروزه عقیدهای که نسبتاً بیشتر طرفدار دارد و میتوان گفت ظن غالب بر آن است عقیدۀ عالم مذکور است بنابراین عقیده ولادت زرتشت در نیمه دوّم قرن هفتم و فوت او در نیمه اول قرن ششم قبل از میلاد بوده معلوم است که این عقیده مسئله را بطور قطع حل نمیکند و لیکن از تشتّت و اختلاف عقاید نسبت بسابق که هر عالمی عقیدۀ مخصوصی داشت خیلی میکاهد موافق سنت زرتشتی زرتشت در قرن هفتم قبل از میلاد بدنیا آمده و در کنار دریاچه ارومیه به اشاعه مذهب خود پرداخته و در اوایل نیمه اول قرن ششم قبل از میلاد درگذشته است بعضی از کتب معروفه پهلوی[۱] زمان زندگانی زرتشت را با جزئی اختلافی همینطور معین کردهاند و از اینجا معلوم است که محققین اروپائی مثل وست و جکسن و غیره پیروی از روایات بومی کردهاند اما راجع به اینکه زبان آوستا چه زبانی است دارمستتر بر این عقیده است که آوستا در زبان مدها نوشته شده و اگر کتیبههائی از شاهان مدی کشف شود این حدس تحقق خواهد یافت زبان مدها خیلی نزدیک به زبان پارسی قدیم بوده زیرا هردو از زبان آریانی یعنی زبانی که اقوام آریانی قبل از جدا شدن از همدیگر حرف میزدند و از آن هیچ آثاری نمانده مشتقاند (در ذیل ذکری از زبان آوستائی خواهد شد) پس از این مقدمه بذکر مذهب زرتشت پرداخته قبلاً این مطلب را تذکر میدهیم که موافق عقیده وست متخصص زبان پهلوی از اوستای قدیم فقط یک ربع آن امروزه در دست است و باقی از میان رفته آوستای امروز به پنج قسمت تقسیم میشود:
۱) یسنه که حاوی آداب مذهبی است و گاثها جزو آن است.
۲) ویسپرد که متمم یسنه و راجع به آداب عبادت است.
۳) وندیداد که از آن چیزی مفقود نشده راجع بخلقت عالم و حاوی قواعد
- ↑ ۳)
