مبحث اول
حدود دولت ساسانی
راجع باین موضوع قبلاً باید تذکر بدهیم که بعضی از قسمتهای حدود ایران در دورۀ ساسانی محققاً معلوم نیست و جهت آن این است که اولاً از طرف غرب ساسانیان با امپراطورهای روم و بیزانس دایما دست به گریبان و در جنگ بودند و چنانکه دیدیم تقریباً هر شاهی که به تخت مینشست وظیفۀ اولیۀ خود میدانست که برای توسعۀ حدود ایران با روم جنگ نماید و بنابراین قفقازیه غربی و نیز قسمتی از ارمنستان غربی و بعضی از شهرهای واقعه ما بین جریان وسطی و علیای فرات و دجله گاهی در دست ایران بود و گاهی بروم تعلق مییافت.
ثانیا راجع به حدود ایران از طرف مشرق مدارک زیادی در دست نیست و حتی از تفاصیل و کیفیّات جنگهای ایران در طرف مشرق بیاطلاعیم بنابراین حدود ایران ساسانی را باید بدو قسم تعیین نمود:
۱) حدود محققه یعنی حدودی که در آن تردیدی نیست.
۲) حدود تقریبی که از کاوشها و تحقیقات بدست آمده.
حدود محققه
از طرف غرب خط سرحدی از رأس خلیج فارس شروع شده از صحرای کویر عربستان میگذشت بهطوریکه سواد را جزو ایران میکرد و در محل هیت[۱]
- ↑ هیت در ساحل یمین فرات و در سی و سه فرسخی بغداد واقع شده این شهر خیلی قدیم است و آسوریها آن را (اید) مینامیدند زیرا معدن قیر بوده و (ایدّو) در زبان آسوری بدین معنی است (دائرة المعارف اسلام)
