قضاوت تاریخ درباره خسرو پرویز
خسرو پرویز بعد از انوشیروان معروفترین شاه ساسانی است از قصور عالی و حرمسرا و تجملات دربار او حکایتها مانده. ادباء و شعرای دورههای اسلامی داستانها نوشته یا سرودهاند و اغلب آنچه گفته یا نوشتهاند واقع امر بوده زیرا خزانهها و گنجها و تجملات او را احدی از شاهان سابق ساسانی نداشته (راجع بهر یک از این فقرات در فصل دوم این باب ذکری خواهد شد) عده زنهای این شاه را مورخین سه هزار نفر نوشتهاند و علاوه بر آنها چند هزار کنیزک برای خواندن و نواختن جزو حرمسرای او بودند[۱] از اینجا میتوان استنباط کرد که مخارج دربار ایران در آن زمان چه بوده و اگر در نظر آریم که خسرو پرویز وقتی که در محبس بود در مقام مدافعه از خود گفته بود که موجودی خزانۀ ایران را چهار برابر کرده و مخارج جنگهای ۲۷ سالۀ ایران را با روم نیز علاوه کنیم به سهولت میتوان دریافت که چه تحمیلاتی در زمان او به مردم ایران میشده. جنگهای او با روم قوای ایران را تحلیل برد: خسرو در سالهای اول فتوحات نمایانی کرد و این فتوحات بواسطه ورزیدگی لشکر ایران در زمان شاهان قبل و اصلاحات انوشیروان در امور لشکری و لیاقت شهربراز و شاهین-دو سردار نامی ایران آن زمان-بود در اثر فتوحات مزبوره موقعی رسید که پرویز میتوانست منتی بر هرقل نهاده پیشنهاد او را راجع بصلح قبول کند و با شرایط بسیار مفیدی عهدنامۀ منعقد و دست دولت روم را از بقیه بین النهرین و ارمنستان و لازیکا کوتاه نماید زیرا حدود
- ↑ تاریخ طبری بعضی از مورخین عده زنهای حرمسرای او را از ده الی دوازده هزار نوشتهاند.
