و اخلاق و زندگانی خانوادهای و عمومی یونانیها و نیز علوم و صنایع. افق نظر مؤلّف، چنانکه از نوشتههایش دیده میشود، تنگ است، ولی کتابهایش در عالم قدیم سرچشمه اطّلاعات علمی بشمار میرفت و جایگیر تصنیفات و تألیفاتی بود، که گم شده بود. بعض کتابهای آتنه، که راجع برجال است، اطّلاعات تاریخی نیز میدهد و برای مقایسه با کتابهای دیگران مفید است.
ارزیوس[۱]
مورّخی است، که در تارّاکن شهر اسپانیائی در آخر قرن چهارم میلادی تولّد یافت و در اوایل قرن پنجم م. در سلک روحانیّون مسیحی درآمد. او از مریدان سنتوگوستن[۲]، یکی از معروفترین آباء کلیسای کاتولیک، بود و تألیفی راجع بتاریخ کرده، که در آن خواسته به شهادت وقایع صحّت نظر استادش را برساند. خطوط جلی تاریخ او این است، که پذیرفتن دین مسیح ضرری به زندگانی تاریخی مردمان نرسانیده. از تألیفات او دیده میشود، که به منابعی، که در زبان لاطینی نوشته شده بود، دسترسی داشته و از مندرجات آن خوب مطّلع بوده، ولی منابع یونانی و شرقی را بد میدانسته. جائی از نوشتههای او برای تاریخ دولت پارت، چنانکه بیاید، مورد استفاده است.
آگاثیاس[۳]
نویسنده یونانی، که در ۵۳۶ میلادی در االی[۴] (آسیای صغیر) تولد یافت و در اسکندریه و بیزانس درس خواند.
پس از آن بتحصیل در رشته حقوق پرداخت و وکیل مرافعه گردید. تاریخ درگذشتن او ۵۸۲ میلادی است. تألیفاتی دارد، که از جمله تاریخ سلطنت ژوستینین[۵] امپراطور بیزانس است و شامل زمانی از ۵۵۲ تا ۵۵۸. این کتاب را ذیل کتاب پروکوپ میدانند (رجوع به صفحۀ ۹۰ این تألیف شود).
آفریکانوس (سکستوس یولیوس)[۶]
در قرن سوّم میلادی میزیست و در جنگهای امپراطور روم سپتیمسور[۷] با مدّعی او پسسننیوس نیگر[۸] و نیز آدیابن[۹] و خسرون[۱۰]، که جزء دولت پارت بودند، شرکت داشت (شرح
