برگه:Anvari poems.pdf/۳

از ویکی‌نبشته
پرش به ناوبری پرش به جستجو
این برگ نمونه‌خوانی شده ولی هنوز هم‌سنجی نشده‌است.


احوال و آثار انوری

دربارهٔ احوال و آثار انوری نخست باید آنچه در کتابها آمده است در بن صحايف گرد آید و سپس باید بنقد آن پرداخت و آنچه را که ایشان ضبط نکرده‌اند بر آن افزود. نخستین کتابی که ذکری از انوری در آن هست لباب الالباب محمد عوفيست که در حدود ۶۱۸ تألیف کرده است. درین کتاب[۱] چنین آمده است:

«الامير الاجل العميد اوحدالدین محمد بن محمد الانوری - انوری، که از پرتو نور ضمير او جهان فضایل منیر بود و شاگرد مکتب فضایل او بخت جوان و رأی پیر، تیر بر آسمان در پیش طبع راست او کمان بود و از غایت ذکا چون تیر در سنبله و چون مشتری در سرطان، فضایل افاضل در پیش شمایل او قطری از بحری و نظم ثریا در پیش نظم و نثر او از سوره‌ای سطری، در علم منطق عطارد پیش خدمت او چون جوزا منطقهٔ تعلم بستی و در هیأت افلاك افلاطون ازو اقتباس فواید کردی، در حل اشکال اقلیدس از اقران و امثال خود در گذشته و از معرفت درج و دقايق نجوم از جهان بر سر آمده و با این انواع فضایل سخن سخرهٔ بيان او بود و مرکب فصاحت زیر ران او، در آخر دور سلطان سنجر تغمده الله برحمته، شهرتی یافت و قصیده‌ای که چند بیت برهان فصاحت اوست در مدح او پرداخت، شمر:

 سیصد و سیزده پیغمبر مرسل بودندکه فرستاد بهر وقت یکی را یزدان[۲] 
 نام سلطان بعدد چون عدد ايشانستپس بود قاعدهٔ نظم جهان چون ایشان 
 ور کسی گوید: ما بان همه سنجر نامیمگویمش نی نی، رو «منکم اولی الامر» بخوان 
 زانکه «منكم» ز شما باشد از روی لغتباز از روی حساب ار تو بخوانی سلطان 

و معنی آنست که بحساب جمل سين شست بود و نون پنجاه و جيم سه و را دو بست، مجموع آن سیصد و سیزده باشد، بر عدد انبیا و آفریدگار تعالی فرموده است که: «اطیعوالله و اطیعو الرسول واولی الامر منکم»[۳]، اولوالامر را بآدمیان حوالت فرموده، بلفظ «منکم» یعنی آن «اولوالامر» از شما باشد و میم چهل بود و نون پنجاه و کاف بیست و میم چهل و مجموع این عدد صد و پنجاه بود و سلطان هم بحساب جمل صد و پنجاه بود، این دقیقه‌ای دقیقست و خاطر او در بحر فکرت غواصی کرده است و این ابیات از قصیده‌ایست که می گوید[۴]

و این قصیده از غرر قصايد اوست[۵]


  1. لباب الالباب تاليف محمد عوفی با تصحیحات جديد و حواشی و تعلیقات کامل بکوشش سعید نفیسی - طهران ۱۳۳۵ ص ۳۳۶-۲۶۲
  2. رجوع کنید بابیات ۱۰۴۷۲-۱۰۶۸۵ متن
  3. سورة النساء آیهٔ ۶۲
  4. ابیات ۶۹۱۰ - ۶۹۴۰ از متن
  5. ابیات ۵۶۶ - ۷۳۰