ویکی‌نبشته:شیوه‌نامه
انعطاف‌پذیری
[ویرایش]هرچند شیوه‌نامه استانداردهایی را ارائه می‌دهد که به‌طور گسترده پذیرفته شده‌اند، مجموعه‌ای از قوانین سفت‌وسخت نیست. می‌توانید با انحراف از آن‌ها آزمایش کنید، اما ممکن است ویراستاران دیگر آن انحراف‌ها را غیرقابل‌قبول بدانند و تغییرات را برگردانند. آن‌ها به همان اندازه که شما حق دارید تغییر دهید، حق دارند این کار را انجام دهند. آماده باشید که دربارهٔ آن تغییرات بحث کنید؛ اگر می‌خواهید روش خودتان پذیرفته شود، باید برایش استدلال کنید. مگر آنکه دلیل خوبی برای انحراف وجود داشته باشد، استاندارد باید درست فرض شود. امتناع از بحث، یا درگیرشدن در جنگ ویرایشی، ممکن است بر اعتبار شما در حوزه‌های دیگر و نامرتبط هم اثر بگذارد.
رهنمودهای کلی
[ویرایش]عناوین صفحات
[ویرایش]- عناوین زیرصفحه باید با استفاده از یک ممیز رو به جلو از عنوان والد جدا شوند (
[[/فصل ۱/]]).- آثاری که فصل/بخش دارند باید شماره‌گذاری شوند، نه نام‌گذاری (برای نمونه از
[[/فصل ۱/]]استفاده کنید، نه[[/بازگشت سگ/]]). نام بخش باید همان چیزی را که در اثر اصلی است بازتاب دهد (فصل ۲، پردهٔ ۲ و مانند آن). بااین‌حال، عناوین زیرصفحه مانند[[/دیباچه/]]و[[/پیوست/]]مشکلی ندارند. - هنگامی که یک اثر مجموعه‌ای (برای نمونه، شعر) یا اثری گردآوری‌شده (برای نمونه، یک نشریه یا سالنامه) باشد، زیرصفحه‌ها خود آثاری مستقل به شمار می‌آیند و باید عنوان اصلیِ آن اثر در عنوان زیرصفحه استفاده شود.
- همچنین #ویکی‌پیوندها را برای اطلاعات دربارهٔ افزودن پیوندهای نسبی ببینید.
- آثاری که فصل/بخش دارند باید شماره‌گذاری شوند، نه نام‌گذاری (برای نمونه از
- ابهام‌زدایی هنگامی لازم است که چند اثر نام یکسانی داشته باشند؛ صفحات ابهام‌زدایی را در پایین ببینید.
- همچنین ببینید: راهنما:زیرصفحه‌ها
قالب‌بندی
[ویرایش]قالب‌بندی باید انعطاف‌پذیر باشد و در دسترسی به سند اختلال ایجاد نکند، چرا که هدف ما بازتولید آثار برای خوانندگان امروزی است، نه ارائهٔ تصویر دقیق از زمان و مکانِ اصلیِ اثر. همچنین راهنما:افزودن متن، راهنما:راهنمای تازه‌واردان به تایپوگرافی، و راهنما:ویرایش را ببینید.
- الگوی {{header}} باید در بالای هر برگهٔ مقاله استفاده شود (برای اطلاعات کاربرد اینجا را ببینید). یادداشت‌های ویرایشی، شرح‌های اضافی، غلط‌نامه‌ها و پیوندهای مرتبط باید در پارامتر «notes» الگوی سربرگ قرار گیرند. (ابزارک پیش‌بارگذاری سربرگ در ترجیحات شما ممکن است کمک‌کننده باشد.)
- قالب‌بندی متن باید در حد معقول از سند اصلی تقلید کند تا اثر همان‌گونه که ارائه شده نشان داده شود. قالب‌بندی پایه مطلوب است، اما تلاش برای بازتولید دقیق نسخهٔ اصلی ممکن است دست‌وپاگیر و دست‌نیافتنی شود. هدف، ارائهٔ رونوشتی دیجیتال و اصیل از محتواست، نه تقلیدی از یک برگهٔ چاپی؛ یعنی تولید یک نسخهٔ بدلِ حروفی به‌جای نسخهٔ بدلِ عکسی. قالب‌بندی پایه‌ای که باید حفظ شود شامل کج، پررنگ، حروف کوچک بزرگ، اندازهٔ قلم نسبی، و پانویس‌ها[1] می‌شود (به صفحهٔ راهنمای ویرایش مراجعه کنید).
- صفحه‌آرایی باید در حد امکان از صفحه‌آرایی اصلی تقلید کند، اما از پیچیدگی غیرضروری که ویرایش یا خواندن متن را دشوار می‌کند، پرهیز شود. یک صفحهٔ ویکی‌نبشته معمولاً به‌طور مستقیم با یک برگهٔ چاپی مطابقت ندارد، بلکه با یک مقاله، فصل یا بخش مطابقت دارد.
- فاصله‌گذاری پاراگراف. میان پاراگراف‌ها باید یک خط خالیِ تکی باشد (که با دو بار زدن کلید اینتر به دست می‌آید). اگر بخش‌های یک واحد متنی با شکست‌های پاراگرافی عریض‌تری از هم جدا شده‌اند، از یک خط خالیِ دوتایی (که با سه بار زدن کلید اینتر به دست می‌آید) یا الگوی {{DoubleHeightRow}} میان پاراگراف‌ها استفاده کنید.
- تورفتگی. خط نخست هر پاراگراف تورفتگی ندارد.
- نویسه‌های ویژه مانند تکیه‌ها و برخی لیگاچرها باید هرجا در سند اصلی ظاهر می‌شوند به کار روند، اگر انجام این کار به‌طور معقولی آسان باشد. این کار را می‌توان با استفاده از فهرست نویسه‌های ویژه که زیر فرم ویرایش نشان داده می‌شود انجام داد؛ یا با الگوهای تایپوگرافی که ممکن است به جلوگیری از اشتباه‌گرفتن نویسه‌های ویژه با نویسه‌های الفبایی کمک کنند.
- لیگاچرهایی مانند «æ» و «œ» بازتولید می‌شوند، درحالی‌که لیگاچرهای سبکی مانند «ƈt» و «fi» بازتولید نمی‌شوند. ویکی‌نبشته:شیوه‌نامه/دستور خط#لیگاچرها را ببینید.
- نشانه‌گذاری:
- فاصله‌های اضافی دور نشانه‌های نگارشی را حذف کنید، برای نمونه دو نقطه، نقطه‌ویرگول، نقطه (پایان جمله)، پرانتز یا ویرگول، و نیز فاصله‌گذاری افزایشیِ یافت‌شده در متن هم‌ترازشده.
- از سبکی یکدست از نشانه‌های نقل‌قول («راست» یا «خمیده») در یک اثر معین استفاده کنید. توصیه می‌شود در آثاری که تعداد زیادی ویراستار مشارکت‌کننده دارند، از نقل‌قول‌های «راست» استفاده شود، چون دستیابی به کاربرد یکدست نقل‌قول‌های «خمیده» ممکن است دشوار باشد.
- خط‌تیره‌ها (خط‌تیرهٔ em یا خط‌تیرهٔ en) ترجیحاً باید به‌صورت نویسه‌های واقعی وارد شوند (یعنی
—(em) و–(en)). برای خط‌تیره‌های بلندتر باید از {{bar}} (یا {{ld}}) استفاده شود. هر خط‌تیره‌ای که استفاده شود، نباید فاصله در دو طرفش باشد.- گزینه‌ها برای واردکردن خط‌تیرهٔ em عبارت‌اند از الگوی {{--}}، کد HTML — یا معادل شانزده‌شانزدهیِ —.
- گزینه‌ها برای واردکردن خط‌تیرهٔ en عبارت‌اند از – یا –.
- اگر در انتهای یک برگه، در فضای نام برگه، خط‌تیره‌ای وجود داشته باشد، پس از تراگنجانش یک فاصلهٔ ناخواسته در سمت چپ خط‌تیره افزوده می‌شود. می‌توان الگوی {{page end hyphen}} را با یک خط‌تیرهٔ em به‌عنوان نخستین پارامتر بی‌نام (این‌گونه: {{peh|—}}) در انتهای برگه استفاده کرد، که هنگام تراگنجانش به فضای نام اصلی، آن فاصله را به‌طور خودکار حذف می‌کند.
- اگر در ابتدای یک برگه خط‌تیره‌ای وجود داشته باشد، هنگام تراگنجانش یک فاصله در سمت راست خط‌تیره افزوده می‌شود. می‌توان الگوی {{unspaced page end}} را به انتهای برگهٔ پیشین افزود تا از این اتفاق جلوگیری شود.
- نشان حذف باید به‌صورت نویسهٔ واقعی وارد شوند (یعنی … به‌جای ... یا . . .)، بدون فاصله در اطرافشان. بااین‌حال، توجه کنید که همهٔ رشته‌های نقطه در گفتگوهای نوشتاری، نشان حذف نیستند. در برخی موارد، نویسنده از دنباله‌ای از سه نقطه یا بیشتر برای نشان‌دادن یک مکث استفاده می‌کند، و در چنین مواردی باید نقطه‌های پیاپیِ جداگانه باشند تا ضرباهنگ گفتگو حفظ شود.
ویکی‌پیوندها
[ویرایش]- همچنین ببینید: سند راهنمای ویکی‌نبشته دربارهٔ پیوندها
می‌توان به متن، پیوندهایی به بخش‌های دیگر آثار، متن‌های دیگر و صفحات نویسندگان در ویکی‌نبشته افزود. با استفاده از نحو خط عمودی، [[عنوان هدف|عنوان نمایشی]]، ظاهر متن نمایشی تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد. بیشتر پیوندها با استفاده از یک ارجاع در متن، پیمایش را درون اثر، یا به اثری دیگر در ویکی‌نبشته، بهبود می‌بخشند.
- پیوندهای ساده. ارجاع‌های نویسنده به آثار دیگر را می‌توان با یک ویکی‌پیوند ساده انجام داد؛ برای نمونه،
[[Poetical Sketches]]در متن این‌گونه نمایش داده می‌شود: «... of especial interest is the publication of his Poetical Sketches,»—Swinburne, William Blake, a critical essay, p. 8 - پیوندهای نسبی. هنگامی که از ویژگی زیرصفحه برای سازمان‌دهی یک اثر استفاده می‌شود، می‌توان ویکی‌پیوندهای نسبی را در الگوی {{Header}} به کار برد. این کار کد کوتاه‌تری می‌سازد و تضمین می‌کند که حتی اگر اثر جابه‌جا یا سازمان‌دهیِ دوباره شود، پیوند میان بخش‌های آن حفظ بماند. سه قالب وجود دارد:
- زیرصفحه
[[/subpage]]؛ - والد
[[../]]، و - خواهر/برادر
[[../sibling]]، که بیشترین کاربرد را در پارامترهای Previous/Next در {{header}} دارد
توجه کنید که [[../]] به عنوانِ برگهٔ والد بسط می‌یابد، که اگر اثر بعداً تغییرنام یابد، ایدئال است. برای عنوان‌های بلند، می‌توانید پیوند را به‌صورت دستی یا با استفاده از الگوی {{Sibling}} با خط عمودی جدا کنید.
این‌ها را همچنین می‌توان برای ساخت پیوند از یک بخش متن به بخش دیگر، پیوندهای نسبی از یک فهرست مطالب به فصل‌ها یا بخش‌ها (عنوان به زیرصفحه)، از یک فهرست (زیرصفحه به زیرصفحه)، یا هر ارجاعی به بخش دیگری از اثر، استفاده کرد.
- زیرصفحه
- پیوندهای عمیق. پیوندهای ساده و نسبی را می‌توان با استفاده از این کد به زیرصفحه‌ها داد:
[[عنوان/زیرصفحه|عنوان نمایشی]]. همچنین می‌توان با نام‌گذاری یک لنگر، یا برچسب دیگر، با استفاده از #، به یک خط یا بخش دیگر از برگه پیوند داد. نحو آن[[عنوان#برچسب|عنوان نمایشی]]است. نام هدف را می‌توان با یک {{anchor}} درج کرد، یا با مشخص‌کردن شمارهٔ برگه‌ای که آن‌ها نمایش داده می‌شوند. نام یا شمارهٔ این برچسب در انتهای عنوان پیوند به‌صورت#برچسب، مانند[[عنوان/زیرصفحه#نام|عنوان نمایشی]]یا#شماره[[عنوان/زیرصفحه#42|عنوان نمایشی]]افزوده می‌شود. - پیوندهای پدیدآورنده. برای ساخت پیوندی به صفحهٔ یک فرد در فضای نام پدیدآورنده، از
[[پدیدآورنده:نام صفحه|نام در متن]]استفاده کنید. پیوندهای بیرونی: وب‌گاه‌های مدیاویکی که صفحاتی مشخص دربارهٔ یک اثر ارائه می‌دهند، می‌توانند از بخش notes سربرگ پیوند داده شوند. این پیوندها زمینه‌ای دیگر برای یک اثر، مقاله، نقل‌قول یا رسانهٔ دیگر فراهم می‌کنند و باید از سند منبع جدا باشند. صفحهٔ ویکی‌نبشته برای «The Raven (Poe)» نسخه‌های آن شعر را که اینجا میزبانی شده‌اند نشان می‌دهد، اما همچنین به مقالهٔ ویکی‌پدیا The Raven و ردهٔ کامنز The Raven هم پیوند می‌دهد.
نکته: گنجاندن پیوندهای بیرونی در متن منبع، نوعی حاشیه‌نویسی است و اجماعی دربارهٔ درست‌بودن این کار وجود ندارد. ساخت متن‌های حاشیه‌نویسی‌شده، وقتی از سند منبع جدا باشد و یک «متن پاک» باقی بماند، ایرادی ندارد. هر رهنمودی در این زمینه هنوز ذهنی است، اما موارد زیر را می‌توان با احتیاط به کار برد:
واژه‌ها یا ارجاع‌هایی که ممکن است فهمشان دشوار باشد را می‌توان با نحو
[[w:Article|word]](ویکی‌پدیا) یا[[wikt:Article|word]]به مدخل‌های ویکی‌پدیا یا ویکی‌واژه پیوند داد. واژه‌های پرکاربرد یا ارجاع‌های شناخته‌شده نباید پیوند داده شوند. ممکن است واژه‌ها به‌طور خاص در یک زمینهٔ تاریخی یا فرهنگی استفاده شده باشند. برای نمونه، عبارت دوک یورک ممکن است به جیمز دوم انگلستان اشاره داشته باشد، نه به عبارت واقعیِ دوک یورک، یا ارجاع به نخست‌وزیر ممکن است به تونی بلر اشاره کند، نه به اصطلاح نخست‌وزیر.- نگه‌داشتن بدنهٔ برگه ویژهٔ اثر، یعنی اینکه می‌خواهیم کتاب را همان‌گونه که منتشر شده بازتولید کنیم، و نباید بخش‌هایی مانند جستارهای وابسته به آن افزوده شود، که همگی منسوخ شده‌اند (برای پیوندهای بیرونی به نکتهٔ بالا مراجعه کنید).
- همچنین رده:الگوهای پیوند داخلی را برای الگوهای پیوندسازی موجود ببینید.
ابهام‌زدایی، نسخه‌ها و صفحات ترجمه
[ویرایش]- همچنین ببینید: راهنما:ابهام‌زدایی
یک صفحهٔ ابهام‌زدایی صفحه‌ای است که آثاری با عنوان یکسان را فهرست می‌کند. برای نمونه، en:The Raven را ببینید. آثاری با عنوان‌های متفاوت را، حتی اگر نسخه‌های همان اثر باشند، در یک صفحهٔ ابهام‌زدایی نگنجانید. صفحات ابهام‌زدایی برای ابهام‌زدایی از آثار با عنوان یکسان‌اند، نه برای فهرست‌کردن نسخه‌های یک اثر.
یک صفحهٔ نسخه‌ها صفحه‌ای است که نسخه‌های گوناگون از اساساً یک اثر را فهرست می‌کند. الزامی نیست که چنین آثاری عنوان یا نویسندهٔ یکسانی داشته باشند. برای نمونه، en:The Raven (Poe) را ببینید. آثار متمایز را، حتی اگر عنوان و نویسندهٔ یکسانی داشته باشند، در یک صفحهٔ نسخه‌ها نگنجانید. صفحات نسخه‌ها برای فهرست‌کردن نسخه‌های یک اثرند، نه برای ابهام‌زدایی از عنوان‌ها.
یک صفحهٔ ترجمه‌ها حالت ویژه‌ای از صفحهٔ نسخه‌هاست که ترجمه‌های فارسیِ یک اثر خارجی را فهرست می‌کند.
این صفحات صفحه‌بندی پایهٔ یکسانی دارند:
- عنوان صفحه باید همان عنوان مبهمی باشد که ابهام‌زدایی می‌شود (برای صفحهٔ ابهام‌زدایی)، یا عنوانی باشد که اثر با آن بیشتر شناخته می‌شود (برای صفحهٔ نسخه‌ها یا ترجمه‌ها). (برای رهنمودهای مربوط به عنوان صفحات دیگر، «عناوین صفحات» را در بالا ببینید.)
- سربرگ با «{{disambiguation}}»، «{{versions}}» یا «{{translations}}» در بالای برگه استاندارد شده است.
- آثار تکی به شکل نقطه‌ای فهرست می‌شوند، بدون پیوند به‌جز برای عنوان‌ها و نویسندگان. تنها اطلاعات پایه (عنوان، نویسنده، تاریخ در صورت شناخته‌بودن، و نوع اثر) باید فهرست شوند. اگر برگه‌ای چند نسخه از یک اثر به قلم همان نویسنده را فهرست می‌کند، در صورت شناخته‌بودن، مجموعه‌ای که ابتدا در آن منتشر شده هم مشخص شود. برای نمونه:
* [[The Raven (Poe)|The Raven]] (1845), a poem by [[Author:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]].* [[A Cradle Song (Blake, 1789)|A Cradle Song]] (1789), a poem by [[Author:William Blake|William Blake]] published in ''Songs of Innocence''.
آثاری که در صفحات ابهام‌زدایی ظاهر می‌شوند باید با «{{similar}}» برچسب بخورند تا وجود آثار دیگری با همان عنوان را نشان دهند؛ برای نمونه {{similar|The Raven}}
آثاری که در صفحات نسخه‌ها یا ترجمه‌ها ظاهر می‌شوند باید با «{{other versions}}» یا «{{other translations}}» برچسب بخورند تا وجود نسخه‌ها یا ترجمه‌های دیگری از آن اثر را نشان دهند؛ برای نمونه {{other versions|Little Red Riding Hood}}، {{other translations|Bible}}
رهنمودهای خاص
[ویرایش]صفحات پدیدآورندگان
[ویرایش]- پدیدآورنده، در این مورد، هر شخصی است که هر متنی نوشته که در ویکی‌نبشته گنجانده شده است.
- عناوین صفحه باید بدون عنوان‌های تشریفاتی باشند، برای نمونه
پدیدآورنده:چارلز دیکنز - صفحه باید حاوی الگوی {{author}} باشد.
- بلافاصله پس از الگوی {{author}} باید یک سربرگ (سطح دوم) با نام «آثار» بیاید، سپس پیوندهایی به آثار در ویکی‌نبشته (به‌صورت نقطه‌ای). این پیوندها معمولاً باید به صفحه‌های اصلی اشاره کنند، نه فصل‌ها یا بخش‌های تکی. آثار باید به‌ترتیب زمانی، و در صورت امکان همراه با سال انتشار، فهرست شوند.
- در مورد نویسندگان بسیار پرکاری که آثاری از انواع گوناگون نوشته‌اند، باید از زیربخش‌ها—با استفاده از تیترهای سطح سوم—استفاده شود تا یافتن یک اثر خاص ساده‌تر شود.
- برای زیربخش‌های طولانی که آثار کوتاه‌تر (مانند شعرها) را فهرست می‌کنند، یا برای فهرست آثاری که تاریخشان نامعلوم است، فهرست‌بندی الفبایی ممکن است به خواننده بهتر از فهرست‌بندی زمانی خدمت کند.
- هرجا زیرصفحه‌ای برای یک نویسنده ساخته شود، از {{author subpage}} در آن برگه‌ها استفاده کنید
- هرجا چند نویسنده با نام یکسان وجود داشته باشند، باید صفحهٔ ابهام‌زدایی در فضای نام نویسنده، با استفاده از رهنمود ارائه‌شده، ساخته شود.
اجزای دیگری که به کاربران کمک می‌کنند
- در صورت نیاز، یک سربرگ (سطح دوم) با نام «آثار دربارهٔ (نام خانوادگی نویسنده)»، سپس پیوندهایی به آثار در ویکی‌نبشته به شکل نقطه‌ای.
- برگه را با موارد زیر پایان دهید
- یک برچسب از راهنما:برچسب‌های کپی‌رایت که برای نویسنده و آثار دربرگرفته‌شده مناسب است انتخاب کنید
- اطلاعات {{Authority control}}
- به رده‌های موجود بیفزایید
شعر و حاشیه‌نویسی
[ویرایش]رهنمودهای تکمیلی برای شعر و برای حاشیه‌نویسی وجود دارد.
آثار سریالی در نشریات ادواری
[ویرایش]گاهی یک اثر به‌صورت مجموعه‌ای از بخش‌های مستقل در نشریات ادواری گوناگون منتشر می‌شود. بهترین شیوه این است که همهٔ بخش‌ها را جداگانه، به‌عنوان زیرصفحه‌های شماره‌های خاصی از نشریه، تراگنجاند. بااین‌حال، به یک برگهٔ تکی هم نیاز داریم که بتوان هنگام ارجاع به آن نسخه از اثر به‌طور کلی، به آن پیوند داد. در چنین مواردی، می‌توان یک برگهٔ فضای نام اصلی، با استفاده از الگوی {{Auxiliary Table of Contents}}، همراه با پیوند به همهٔ بخش‌های تک‌تک، ساخت. برای نمونه en:Forerunners of the Russian Revolution را ببینید.
نمایش کنار هم تصویر برای نمونه‌خوانی (DjVu یا PDF)
[ویرایش]مقالهٔ اصلی راهنما:نمونه‌خوانی را ببینید
الگوها
[ویرایش]کاربرد
[ویرایش]الگوهای استاندارد مانند {{author}} و {{header}} یکسان‌سازی‌شده‌اند، یعنی کاربردشان در همهٔ برگه‌ها یکسان است. این کار ساختن برگه‌های تازه را با کپی‌کردن قالب برگه‌های موجود بسیار آسان می‌کند، و به ربات‌ها اجازه می‌دهد به‌آسانی به‌روزرسانی‌ها یا تغییرات را خودکار کنند.
- الگوها باید دقیقاً همان‌گونه که در مستندات هست کپی شوند. اگر پارامتری مقداری ندارد (برای نمونه، «deathyear» برای نویسنده‌ای زنده)، آن را صرفاً خالی بگذارید—آن را حذف نکنید. ترتیب پارامترها را عوض نکنید، یا فاصله‌گذاری را تغییر ندهید، مگر آنکه از نظر فنی لازم باشد.
- [برای کاربران فایرفاکس] گزینه‌ای درون Special:Preferences، (زبانهٔ) ابزارک‌ها وجود دارد که الگوهای استاندارد را در فضاهای نام مربوطه‌شان از پیش بارگذاری می‌کند.
صفحات بحث برای آثار (فضای نام اصلی)
[ویرایش]می‌توان از صفحهٔ بحثِ یک اثر در فضای نام اصلی برای پیوندهای بسیار خاص و بسیار مرتبط به وب‌گاه‌های بیرونی استفاده کرد، و اغلب همراه با استفاده از الگوی {{textinfo}}. اگر از این شکل پیوندسازی استفاده شود، می‌توان استفاده از edition = yes در {{header}} اثر را برای مشخص‌کردن اینکه اطلاعات بیشتری موجود است، در نظر گرفت.