کلیات معجز شبستری (جلد اول بخش دوم)

از ویکی‌نبشته
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کلیات معجز شبستری (جلد اول) قیزلار و خانیملار ایچون
(بخش دوم از جلد اول)
 از معجز شبستری
کلیات معجز شبستری (جلد دوم)


                                   قیزلار و خانیملار ایچون

اوخویون[ویرایش]

آروادین بیلسه یازی
ئوزی یازار کاغاذی
یالوارماز یاد کیشیه
سن گئچنده آرازی

مانع اولسا یازیا
گئدین دیین قاضیا
غیری ملت ئورگدیر
یازی یازماق تازیا

اوخو روسجا و آلمانجا
مجتاج اولما دیلمانجا
هر کس دیسه گناهدی
باشین دولا قیرمانجا

ائشیت دَدَن سوزینی
اوخو ئورگن یازینی
قره یازی آغ ایلر
اوخویانین ئوزینی

اوخور اوروس قادینی
آنلار علمین دادینی
بیزیم حاجی کیشلر
یازانماز ئوز آدینی

گؤزین سیل باخ ماشینا
دولانیر ئوز باشینا
بیزده بیر زاد قاییراق
اللشمیه ک بوشینا

ایرانلی قند قاییرسا
مجتاج اولماز پروسا
آخوند دییه ر: مسلمان
کافر اولار اوخوسا

ایتالیانلار ایمانسیز
-انگلیس هم قرآنسیز
بیزه ایگنه ویرمسه
قالاجاییق تومانسیز

آتوموبیل یورودو
توز عالمی بورودو
آرواتلار باخیب دئدی:
بو جیندی یا پریدی؟

آتوموبیل قاچدی گئتدی
داغلاری آچدی گئتدی
بیزیم اولاغلاریمز
حوصلم قاچدی گئتدی

یایدا سویو دوندیرار
روس، ارمنی و بلغار
سن قیشدا باجارمیرسان
به جهنم، به فی النار

من گئدیرم مرنده
تماشادی گلنده
بیزیم ملت یوخلاییب
آییلاجاق ئولنده

دالین چئویر مایانا
باخما ضرر زیانا
ساققالی قیرخ تؤک یئره
جولفانی گئچ اویانا

طیاره چیخدی گؤیه
گلیرلر بیزیم گؤیه
بیز نئیله ریک گؤره سن
اود یاغدیرسا گونیه

بیر دانه یوخ آلماندا
حتا فرنگستاندا
فالچی دارالفنونی
مین دانه وار ایراندا

ئوکوزو دانانمارام
دوزخده یانانمارام
یئر هاوادا دولانیر
من بونا اینانمارام

دییرم سور دَریه
اینانما جن، پریه
هر کس گلیر قاباغا
بیز گئدیریک گئریه

کِبرین چوخ هنرین یوخ
بیر پوللوق دَیَرین یوخ
فکرین گویلرده گزیر
دنیادان خبرین یوخ

اوخودون قیزلاری[ویرایش]

 چیخدی اسفند، گیردی فروردین وقت عیش و نشاط دور پس از این  
  یِمَلی، ایچمَلی، دانیشمالی کشمَلی، غصۀ قریشمالی  
 قبل از اینکه سیزی ییَر توپراق یار مهرویله ایچین قانیاق  
  چون جوانلیق گئدر اولار سیز خوار یاغدیرار باشوزا قوجالیق قار  
 قامتیز دال کیمی ایکی بوکولر دیشلریز کلبَتینیله سوکولر  
  ائتمیون فوت فرصت حالی قیخدیرین بوغلاری و ساققالی  
 وئرمَسه کهنه لر سیزه رخصت ایله یین من "معجزه" بیعت  
  نه کی وار دور بنیسلی هم سیسلی اولاجاق هامی "معجزین" مثلی  
 نئجه کی دوشدی دوریه لر موددان کهنه لیک ده بالام دوشر خوددان  
 حاجی تکلیفین آنلار عالمده داهی گییمز کفن محرمده  
 اونی آنلار که قان دا لازمدور تن دیارینده جان دا لازمدور  
 معرفت چون چوخالدی دنیاده باش اَیَر میرزا اجمد استاده  
  رومله ال اله وئریب بیباک ارمنینی بیلر اوزی کیمی پاک  
 متأثر اولار او همواره بیر تیکان باتسا پای بلغاره  
  بیر یهودی گُرنده پزمرده گَلی فی الفور قلب ائوی درده  
  گورسه بیر صرب آغلاییر، آغلار یارَلَنمیش یاراسینی باغلار  
 مرد با هوش قلب شئی ساتماز انگلیس و فرنگی آلداتماز  
 رحم و انصاف و عدلیله یول گئت بو ریانی میانی گَل ترک ائت  
 بئله ایشلر سنه وئرَر چو ضرر بو سوزه ایله بیر درست نظر  
 دین عبارتدی راست گئتماقدان نه "عابینی" بوغازه سوخماقدان  
  بسدی بو قدر پند یارانه سورَلیم آتی باشقا بیر یانه  
 چوخ دئدیک صنعتیله مذهبدن دییَلیم بیر قدرده مکتبدن  
  سیز دیوردوز کی خلق روحانی قویمیور خلق اوخودا نسوانی  
 حاجی آخوند اگر وئره رخصت قیزلارا مدرسه آچار ملت  
  ایندی کی یوخدی قیدی ملانین نیه ترپتمیسن به ساققالین؟  
  ایندی ملا ئوزی دییر اوخودون یوخدی فرقی لپه ایله نوخودون  
  هر گئجه ملته وئریر دستور اوخودون قیزلاریزی مثل ذکور  
  ایندی گوردوز کی یوخ آخوند دا گناه سیزده ایمیش تمام استکراه  
  گیرم آخوند آلتی آی ایره لی بویوروردی: اوخوتمویون هَجَری  
  قیزین هر کس قلم وئره الینه توپورون ساچینا و ساققالینه  
  گیرم اوّل دییَردی اول ناطق اوخوسا یازسا قیز اولار عاشیق  
  سورۀ یوسفی قیزا تعلیم ائدَنه، حق ائدر عذاب الیم  
 ایندی بر عکس هیچ ائتمیر نهی بلکه نازل اولوب اونا بیر وحی  
 ایندی کی بو ایشه اولوب راضی ال چکیبدور عناددَن قاضی  
  ایله یین جاره ای به جهل اناث وقت فرصتدور ای عوام الناس!  
 مین اوج یوز ایلدی یوخلادوز بسدی گینه ملت یاتارسا ناکسدی  
  بویوروبدور او رهنمای جلیل فرضدور مؤمنات ایچون تحصیل  
 سوزی سوز چکدی زین مرکبدن قالدی "معجز" پیاده مطلبدن  
  ای جماعت به حق حریت، اولماز عالمده بیر بئله فرصت  
 کهنه تاسی و کهنه حمامی کهنه باشی و کهنه اندامی  
 ایلَیین سیز عوض که وقت گئچیر وقت فرصتدی قوش قفسدن اوچور  
 جاهلی دعوت ایلیین دینه قیزلارا علمیله وورون ایگنه  
 تُکذین جهلی اولماسا زائل اوغلی اولماز تمدنه مایل  
  ایندی که چکدی جهل ال بیزدن چَکه ک اَل بیزده جهل خونریزدن  
 گتیرَک شهردن معلمه لر از برای بنات خوش منظر  
  اوخوداق قیزلاری مثال ذکور عالم شرقی ایلییَک پرنور  
 وارلی بو بارَده اگر همت ایلیه بختیار اولار ملت  
  نه مریضخانه وار ولایتده و نه غسالخانه بو کتده  
 بو ایکی شیئه خلقدور محتاج وارثین رشدی اُلسا قالماز آج  
 سنی ایمان و دین و پول، مذهب گل قاییتدیر بنات ایچون مکتب  
 اولما مثل حکیم خواجه نصیر ائتمه نسوانه سنده ظلم کثیر  
 او دییر: قیز گرک قالا جاهل طبخ ائده ائوده کفتۀ قابل  
 گرچه بیر فیلسوفیمیش طوسی خیلی صاحب وقوفیمیش طوسی  
  او گمان ایلمیش کی بد اخلاق عورتی ایلر اوخویوب یازماق  
  حیف صد حیف خواجه نین تنزیل ایلَمیش شأنینی بو فکر علیل  
 یازدی چون خواجه بو خرافاتی سوردی میدانه "ملا" لار آتی  
 آلدی هر قیز اله قلم، قد زن ائتدی تکفیر شیخ اونی فورا  
 ایستدی بیر قیز اوخویا روسی دئدیلر: گئتدی دین و ناموسی  
  ییخدی ایرانلینین ائوینی بو سُز وطن اولادی قالدی مثل ئوکوز  
 اوخودی مصحفی عبادالله بیلمَدی که نَلَر دییر الله 
 قوزادی اللرین قنوته نگار "و قنا ربنا عذاب النار"  
  یِمَلی نار ظن ائدیب ناری نار اود دور، نه بیلسین او قاری  
 آغزیوی آچدین آی خانوم پسته نه دئدین خالقه نماز اوسته؟  
  خبر آلسان دییَر که: من نه بیلیم اونی بیللَم کی چومبَلم اییلم  
  یاخاسین ییرتدی شیخ دربندی اهل تبریز باخدی ئورگتدی  
 بسدی بو سوز قیزا معجز یازیقیز گَلسین انگیزه معجز  

اولاجاق[ویرایش]

گورَسَن ای خدا بو خلق نه وقت
مایل کفش دیک دابان اولاحاق؟

فالچیا! تاسه باخ گوراخ نه زمان
باجیلار روزنامه خوان اولاجاق؟

تا به کی دیو جهل و استبداد
رهبر فرقۀ زنان اولاجاق

فالچینین تیر مکرینه جاهل
باجیلار تا به کی نشان اولاجاق

نه زامان قیز اوخور، یازار آلله
یارب ایراندا بو هاچان اولاجاق؟

تا به کی بیر تیکه چورَکدن ئوتور
قیز اسیر فلان فلان اولاجاق

تا به کی بینوا کاسیب قیزینین
عرض و ناموسی رایگان اولاجاق

تا به کی بو زواللی مخلوقه
بی مروتلر حکمران اولاجاق

تا به کی بیر سفیه نامردین

ظلمی آلتیندا باغری قان اولاجاق؟

ائله کی نار شهوتی سوندی

محضر قاضیه روان اولاجاق

"بوشادیم قاضیا طلاقینی وئر"

دیوبن قلبی شادمان اولاجاق

تا به کی بو آچیلمامیش گوللر

پردۀ غنچه ده نهان اولاجاق؟

تا به کی بو یازیقلارین جیگری

درد سلیله ناتوان اولاجاق

جهلی تقدیس ائدن آخوندلاریمیز

نه زمان خلقه مهربان اولاجاق

گورَسَن بو مخدرات عجم

نه زمان شهرۀ جهان اولاجاق؟

اولاجاق بیر گونی که مدرسه لر

آچیلیب، قیزلار امتحان اولاجاق


قیزلار[ویرایش]

گلستان جهاندا دلبرا بنزَر گُله قیزلار

وئرنده سس سسه اوخشار بعینه بلبله قیزلار

محبت عالمین چون خلق ائتدی خالق عالم

او دم بلبیل کیمی سالدی جهانه غلغله قیزلار

دولار عطریله مجلس اهل عشقی بیقرار ایل

ووراندا شانه هر دمده او زلف کالکه قیزلار

جمالین هر زمان آئینه ده تزیین ائدر عورت

نچون اخلاقینی ائتمز مزین علمیله قیزلار

جهالت بحر بی پایاندی غرق ایلر سیزی آخر

او دریادن گرک علمیله چیخسین ساحله قیزلار

اوخویوب یازمیان انسان اولار نامحرمه محتاج

گئدیب اگلشمه ز اعیاریله گر یازماق بیله قیزلار

سوادیز اولسا، اولماز هیچ کس اسراریزه واقف

سوادیز اولماسا سریز دوشر دیلدن دیله قیزلار

پیمبر امر ائدیب تحصیل ائتمک کل ذیعقله

گرک اهل سواد اولسون تماما عاقله قیزلار

جهالت اهلی، اهل علمه دشمندور ازل گوندن

عوامین سوزلریندن اُلمیون تنگ حوصله قیزلار

سالار تسبیح یوز یول خرج ائدنده بیر قران باجی

اله چون آلمیوب علم و حسابی جاهله قیزلار

دماغین پاک ائدر ینگیله مادرلر مجالسده

سیلر هم شالبنه بورنین دوشنده مشکله قیزلار

آنا جاهل، بالا جاهل، معاذالله جهالتدن

گوروم یا ربّ جهاندا قالماسین ئولسین بئله قیزلار

چوبوق آلسا اله قیزلار مذمت ایلمزلر هئچ

ووراللار طعنه یوز یردن قلم آلسا اله قیزلار

گئجه گوندوز ایشی غیبت او جاهل قیزلارین معجز

اگر واعظ قویا، مشغول اولارلا علمیله قیزلار


باجیلار[ویرایش]

 قولاق وئرین سیزه وار بیر ایکی سوزوم باجیلار گئدین یازین، اوخویون ای ایکی گوزوم باجیلار  
 الیمده نامه زبسکه دولانمیشام کندی ایکی دیزیم گوزی سیزلار، سیزیم سیزیم باجیلار  
 داداشلار ائوده دگیل، ملالار گئدیب درسه بش آلتی گوندی قالیب باغلی کاغذیم باجیلار  
 گرک کاغذ یازانا یالوارام من هر هفته و دولدیرام جیبیمه بیر چره ک ئوزوم باجیلار  
 اِویمه گلسه، دییه ر لر دالیمجا بیر پارا سوز نه قاینانام، نه ننه م وار نه بالدیزیم باجیلار  
 اگر گئدیم ائوینه قورخورام، جلولاردان، ائویم قالار باشینا، من نئجه گزیم باحیلار؟  
 بویومی گورمز، ائشیتمز سیسیمی نامحرم اگر یازام، اوخویام کاغذی اوزوم باجیلار  
 نئجه دیوم اونا من هر سوزی بئله یرده اوتانیرام، ئولورم دوغرودور سوزوم باحیلار  
  اگر دییه م: یاز اوشاقلار قالیبدی تومانچاق بئجه دیوم بو سوزی ترلیر عارضیم باجیلار  
 "اشیتمیرم سوزوی، گل خانم بیر آز ایره لی" اطاعت ایلمیوم، نیلیوم قوزوم باجیلار  
 گهی الیم گورونور؛ گه بیله ک، گهی بیله زیک گهی چنَم گهی قاشیم گهی گوزوم باجیلار  
  ز بسکه تنگه دوشر قلب، راضیم بونا که گئدیم جهنمه، اما کاغذ یازیم باجیلار  
 اوخور، یازیر هامی ملت خانیملاری، لاکن الف گورنده دیره ک ظن ائدیر بیزیم باجیلار  
 نشان وئریرن منه، من "معجزه" او مناعی که تا قافاسینی بو داشیله ازیم باجیلار  
 اولیدی کاش اوخودایدیم به رغم آخوندان هزار حیف که یوخدی منیم قیزیم باجیلار  


قیزیل گوله سن[ویرایش]

 سنی خدا یارادوب دلبرا دیوب گوله سن نه اینکه ساللیاسان قاش قاباغیوی بیله سن  
 من عاشقم سنه ای یار عندلیب کیمی جهت او دور که بالا بنزیسن قیزیل گوله سن  
  یارالی خسته کیمی بیقرار اولور گوگلوم ووراندا شانه جوانیم او زلف، کاکله سین  
  ایلان ووران یاتار اما منیم یوخوم گلمز نولور که رحمه گلوب بیر گئجه بیزه گله سن  
 اگر دیوم منه بیر بوسه وئر دوداغوندن دییه ر گناهیدو بو، وئرمرم اگر ئولسن  
 سنه نماز جماعت یاراشماز ای دلبر فروع دینی قیزیم چونکه بیلمیسن هله سن  
  گناه بیر بو دگیل، آچ رساله نی باخ بیر هزار حیف که سن بیسواد جاهله سن  
  خدا بها سینه بیر بیستیلیق سوغان وئرمز اگر قیامته دین متصل نماز قیلاسان  
 منیم دیلیمجه آنان فاطمایا سلام ایله که خلقیله ائدیسن خیلی بد معامله سن  
 بجای اینکه دیه: لا اله الا الله کیشی سیز عورته سویلر که قحبه حامله سن  
 گون اورتا وقتی گئدیر مسجده "برایه" طرف خالا منه ده گوروم خلقی سالمیسان اله سن  
  کیمون جسارتی وار یان باخا سیزین طرفه عبث یره قویوسان باجی قاپودا گله سن  
 نه عیبی وار اولا گر، جامه غصبی، جا غصبی نماز وقتی گئچر، قوللاریوی چیرمالاسن  
 "دوداغین ئوپ بالامین!" سویلیسن منی زاره هزار بار ئوپه رم، بورنونی اگر سیله سن  
  نئجه قوجاغه آلیم من بو طفل معصومی ئوزی، گُزی قارالیب، سوخمیسان بونی کوله سن  
 آلیب قوجاقینه بیر ناتمیز اوشاق ای وای! چیچک آماندی یتیش بو اوشاغی پورته له سن  
 گنه گلیر آباجوم نازیله بیزه مهمان گَل ایندی وئر بو کیفیر آروادیله ال اله سن  


عیدیانه خانم سوره[ویرایش]

ئوزون توت آسمانه بیر تماشا ائیله دورنانی
دوشون، گور بیر نه لر خیل ایلیوب خلاق سبحانی

اسر باد صبا هر دم، وئریر جان جسم رنجوره
عصا آلمیش اله دورنا گئدیر موسا کیمی طوره

دیریلدی تازه دن ئولموش جهان سیر ایله ای سوره
هوالر دوشدی، قیش قورتاردی، اولدی عید سلطانی

بلوطلار سَسلَنیر، تیترَر بنفشه صحن گولشنده
بنفشه تیتره دیکجه پادشاه برق ائدر خنده
نثار ایلر گولنده دشلری لعل و گهر کنده
مثال ایلدیریم گلو، سنده گُستر دُرّ دندانی

برای خاطر نوروز مکتبدرن کنار اولدون
لباس تازه گییدین اگنیوه مثل بهار اولدون
تناول ایلدین یدی لَوینی بختیار اولدون
دم فرصتدور ای گل چهره میل ائت هم مربانی

دم فرصتدور ای سوره دولان دولان، گز آفتابیله
بش آلتی گون سورا میرزا سیخار جانون کتابیله
ایاقلیق گِی گئدنده درسه، قیز گئتمه جورابیله
ائدر فورا سنی تکفیر، آجیقلاندیرما ملانی

زمانی که مسلمان عاشق ریش و سبیل اولدی
اوزاندی ساققلی، ئوتدی عبانی، جبرئیل اولدی
ئوزی جاهل قالیب، اولادی هم خوار و ذلیل اولدی
گئجه گوندوز ووروب باشه اوجالتدی آه و افغانی

مین اوج یوز ایل سورا قوت آزالدی اهل منبرده
بوراخدی سققلی ایرانلی یونگولله شدی بیر خیرده
بحمدالله والمنه خانیم قیزلار شبسترده
چراغ علمینی یاندیردی ایشیقلاندیردی هر یانی

قولاق وئر معجزه اشعاری چوخ شیریندور ای سوره
اینانما گر دیه واعظ او بد آئیندور ای سوره
نه بایبدور، نه وهابی دور، اهل دیندور ای سوره
مثال قلعۀ پاریس چوخ محکمدور ایمانی


ایستر، ایستَمَز[ویرایش]

مجلس تمام نقل و شراب ایستر، ایستَمَز
وقت نهار شیش و کباب ایستر، ایستمز

چوخدور گناهی گُزلرین ای یار دلپسند
لعل لبین کناری ثواب ایستر، ایستمز

آچ صفحۀ جمالیوی ایلیم مطالعه
ای ماهتاب، طفل کتاب ایستر، ایسمز

یانغین سالیبدی گویلومه عشقین شراره سی
آخر اولور بو خانه خراب ایستر، ایستمز

بش یاشی وار قیزین اره ایسترله قونشولار
وئرسین گرک جوابه جواب ایستر، ایستمز

آخر توکرله قاننی بو ماه پیکرین
ائتسین گرک او زحمته تاب ایستر، ایسامز

ای یار مهربان، بو شمع و بو سن، بو من
بو رختخواب بیر گئجه خواب ایستر، ایستمز

ختم ایلیون بو مجلسی یاران دورون گئدَک
معجز یاتیب، آییلسا حساب ایستر، ایستمز


گلین[ویرایش]

بو خیردا قیز نئجه گئتسین ارین یرین سالسون
تکذبانه دئدیم: وئرمه، قوی هله قالسون

تکذبان دئدی، قیز مظهر الغرابیبدور،
ئوروج نماز اونا دوققوز یاشیندا واجبدور

اگر بو سِن ده قیز بیلمییدی عشق ندور
اوخوردی صیغۀ عقد هئچ او قیزا ملا قدیر؟

آخوند تاری، پیمبری چوخ بیلیر یا سن؟
دئدیم: بلی بیله دور ای تکذبان احسن

منی چون ایلدی ساکت جواب قانونی
توی ایلیوب اره وئردیم قیزیم هماینی

اونی گئجه یولا سالدوق ولی چوخ آغلاشدیق
خوروز بانینا کیمی سویله دیک، چوپوقلاشدیق

گئجه نه وقتدی بیلمم کی قاپی سسلندی،
تکذبان دئدی: دور آچ که ینگه لر گلدی!

قاپی آچیلدی: گلوب ینگه لر اوتوردی یره
تکذ دئدی: خالاجان اولدیمی همان فقره؟

خالا وئریب حرکت باشینه بش اون دفعه
دئدی قیزیم ناغولوم وار سنه بش اون صفحه

مشاطه ال اله چون وئردی قیزله دامادی
مشاطه چیخدی پس عاشیق قاپونی باغلادی

بش اون دقیقه که پئچدی اوجالدی بیر ناله
زواللی قیز چیغیردی مثال بزغاله

چکیردی ناله دییردی گلون منی آپارین
ئوتور منی، گئدیرم اِمیزه سنی تارین

قاپی آچیلدی بو اثناده سه سله نیب داماد
دییه ردی: گل آنا احسان ائوین اولا آباد

قیزی گوتوردی ال اوسته مثال بیر قونداق
دییردی: بیر نظر ایله بو آلدیقین مالا باق

آنا دییه ردی: بالا صبریلن پیشر حلوا
قوجاقلا باس یره وئرمه قولاق به واویلا

قیزی قویوب یره داماد آنناسی آلدی
کمال شفقتیله بوینونا قولون سالدی

دییه ردی: قیزدا قاچارمی عروس اوتاقیندان
ئوپردی گاه ئوزوندن، گهی دوداقیندان

قیزی قوجاقه آلیب قینانا دییه ر کش، کش
و دولدوروب جیبینه بالدیزی نخود کشمش

نه کش-کشه نه نخود کشمشه باخیر بی فهم
آیاقلارین یره تاپدیر دییر که من گئدیرم

بو سوزلر ایلدی من بینوانی دویانه
پس آغزیم گله نی سویله دیم تکذبانه

طلوع ائتدی گونش دوشدی قلب طاقتدن
دئدیم دوروم یاتیم آزاد اولوم خیالتدن

تکذ ده ینگه لریله معا چیخوب پئتدی
سویندیم ئوز ئوزیمه که او گئتدی، سوز بیتدی

قولی قیچی اوزادوب باشیمی متکایه
قویاندا، قاپینی شدتله دویدی همسایه

دئدیم: نه وار؟ دئدی قیز باش آچوخ، ایاق یالین
قاچوب گلیب بیزه دیممه سنی امام حسین

دئدیم کتک آتانین حقیدور، نه اینکه قیزین
گناهی یوخدور او مظلومه نین بیلیرسن ئوزین

گئدیب گتیردی قیزی لیک خیلی پژمرده
گوزی شیشوب، سارالوب عارضی دل آزرده

یتیم لر کیمی بوینین اییب پریشان حال
قوجاقلادیم، دئدیم: ای نونهال حزن و ملال

نه سنده واردو قباحت بالا نه آناندا
لباس شرعی گئییندی جهالت ایراندا

سوزون دییه ممدی آزاد آنلیان قسمت
جهالت ایلدی ایرانی مرکز بدعت

در حالتیکه نمو ایتمیوبدی پستانی
"کبیردور" دئدی بیر طفله وئردی فتوانی

اوخودی صیغۀ عقدین آخوند بی پروا
صغیری ایله دی بیر کله قند ایچون کبرا

دئدی سالین کفنی بوینوزا دییون شاخصی
قفانی پارچالادی خلق سویله دی واخصی

او چیخدی منره چاک ایلدی گریبانین
جهالت ایلدی برباد معجزین جانین


هر زادی آنلار ملک نساء[ویرایش]

واعظ دئدی که سورۀ یوسفده وار خطا
ایلر بو قصه عورتی بیشرم و بی حیا

عشقین نه اولدیغین بیله گر بی خبر باجی
لیلا کیمی اولار مرض عشقه مبتلا

تفسیر احسن القصصی بیلمه سین گرک
ئورگتمیون بو قصه نی یاران خانیملارا

معجز دوروب ایاغه ئوزون دوتدی منبره
قالدیردی بارماغین دئدی: عفو ایله شیخنا!

قرآنی نازل ایلمیش آلله عربلره
بو باره ده دئمک که خطا ایلیوب خدا

بو سوره نی ائدنده تلاوت عرب قیزی
بیلمز مگر نه یاپدی زلیخای مه لقاء

سالماز خدا کلامی اناثی ضلالته
تهذیب خلق ایجوندی او تاریخ انبیا

عشقین سونی بیلر که، ندامتدور، افتضاح
واستغفری لذنبک نی عورت آنلاسا

عشقون نه اولدیغین دییه سن آنلاماز بشر
سهو ائتمیسن، بو باره ده دور عرض ائدیم سنه

حد بلوغه چون یتیشر قیز، قیزین گوزی
بیر یوسف آختارار که اونا ایلیه جفا

تعلیم ائدر طبیعت او مه پاره قیزلارا
اسرار عشقی بیر به بیر ای میر مقتدا

لازم دگیل که یوسف الف لامی ئورگه ده
وقتی گلنده هر زادی آنلار ملک نساء


ای قیز[ویرایش]

هر ملت ائدر کسب علوم و هنر ای قیز
بیزده یاشادیق دهرده مثل بقر ای قیز

ترک ائتدی جهانی آتان ای ماه لطافت
ئورگتدی نه صنعت سنه نه علم کتابت
اوندان سنه میراث فقط قالدی جهالت
اولدین غم ایامیله خونین جگر ای قیز

ظن ائتمه غم و غصه دن آزاد اولاجاقسان
اقبال یوزین گولدیره جک، شاد اولاجاقسان
نه قاضیه، نه حاجیه، آرواد اولاجاقسان
که کئف چکه سن قصرده شام و سحر ای قیز

دولتلینی دولتلی آلار، یوخسولی یوخسول
ئورتر حاجی قیزلارینین عیبلرین پول
نه سنده هنروار و نه آئینه، نه اوستول
نه فرش، نه سجاده، نه سیم و نه زر ای قیز

بیر بوینی یوغول قانماز اولور ار سنه مطلق
لیکن سنه یار اولماز او بی عرضه محقق
زیرا که او نامرد، او فرومایه او الچاق
آلمیش بوشاسین سن کیمی چوخ بی پدر ای قیز

وقتیکه سونر آتش نفسی او لعینین
بو "مرد" قابیرقاسین ازه ر تازه گلینین
تاپدار، دییه ر ای قحبه حلال ایله کبینین
رحم ایله مز هر گز سنه او نره خر ای قیز

آخرده بوشار ملا که کسمیشدی نکاحین
فورا قووار ائودن سنی او پشت پناهین
افلاکه چیخار شام و سحر شعلۀ آهین
اول گونکه اوشاق ترپنی، قارنین شیشر ای قیز

گئتدین اورا بیر جانلی، قاییتدین ایکی جانلی
دردین بیریدی، ایندی مین اولدی آزاواللی
قیزلار اوخوسون اولسون عقللی و کماللی
معجز دییه ر، اما سیزه ائتمز اثر ای قیز


قیزیم قیز دوغدی[ویرایش]

 خبر پلدی کنه ایندی بو ساعت قیزین بیر قیز دوغوب ساقی بشارت  
 ولی اوقاتینی تلخ ایلمیش چوخ پدر نوزادین اول کان ملاحت  
 دییه رلر قاش قاباغین تورشادیبدیر سیزیم داماد او مرد کم فراست  
  "یمخ قیز دوغموسان سن" سویله یرمش گمان ایلر که قیزدا وار قباحت  
 که یعنی ایسته سیدی نر دوغاردی اونینچوم ساخلاییب کین و عداوت  
  دانیشدیرمیر نه مدتدور عیالین چکز خجلت او زاهو بی نهایت  
  منیمدور مژده ساقی لطف قیل تئز جزاک الله خیرا والبشاشت  
 چو سوز بیتدی گلیب غلیانه ساقی دئدی ای بوم شوم و بی مروت  
 عجب اوقاتیمی تلخ ایلدین سن عجب ائتدین منی غرق کسالت  
 اگر داماد سِومیر قیز عیالین یقینا اوندا یوخ جای ملامت  
  اگرچه نعمت رب العطادور معاذالله قیزی سویمک نه حاجت  
 مگر بیز انگلیسوق یا فرنگیک و یا روس، ائتمیه قیزدان شکایت  
  خدا ایرانلیا هئچ وئرمیه قیز به حق رتبۀ شاه ولایت  
 اره گئتسه نه قدری خرج و مصرف یری ناراحت اولسا درد و محنت  
  اری ئولدی و یا اینکه بوشاندی فبشر بالپدر جاء المصیبت  
 گئدنده بیر ئوزی، اما گلنده؟ الهی گلمییدی ساغ، سلامت  
 بیری قارنیندا بیری قوجاغیندا اوچی یانیندا قد قامت قیامت  
 آتا بیچاره حیران ئوز ایشینده فجائت بنته بالخمس محنت  
 مسلمان عورتی هئچ ایش گورنمز حرامدور چون اونا کسب و تجارت  
 الی گورسنسه یا اینکه جمالی توکر قانین او دم تیغ شریعت  
 اولانماز قیز که بیر عطاره شاگرد ساتانماز قیز که بیر قصاب کیمی ات  
  آچا بیلمز که دوکان چارسوده ائده بیلمز که بیر نجاره خدمت  
 اولارمی که، اولا بزازه میرزا؟ اولارمی که، ایده خلقه طبابت؟  
 اولا بیلمز، سوای اینکه دیلنچی گوره بیلمز بیر ایش غیر از وقاحت  
 ئه ئه ئولدی پریشان اولدی دختر پریشانه کیم ایلر استعانت  
  یولا دوشدی دیلنچی کاروانی گه باخ ای حاجی صاخب دیانت  
 گونوزلر همره اوباش و قلاش گئجه لر همسر ارباب شهوت  
 ضرورت پوزدی اخلاقین فقیرین خراب اولدی تماما اول ولایت  
  گرک آزاد اولا اوغلان کیمی قیز چه در صنعت چه در فن کتابت  
 قیچین ئورتسین گرک، آچسین جمالین وبالی بوینوما روز قیامت  
  کیشی باشینه مرفش سالمیوبکه اونی هر گون گورور، یا گورمیر عورت  
  جهالت پرده سی تا وار ئوزونده طلوع ائتمز بیزه شمع سعادت  
 گرک دورسون بابا قیز بیر دکاندا شریک اولسون گره ک احمدله عصمت  
 پدر ناخوشلادی باغلاندی حجره نه یاپسین قیز نئجه ائتسین معیشت  
  شکست اولدی قیچی بیچاره زوجین دایاندی قاپویا فقر و ضرورت  
 طلب باتماز، دکان باغلانماز آخر اگر آزاد اولا کبلائی شوکت  
 تمام ائتی سوزین معجز بونیله قولاق وئر بندیه ایله اطاعت  


کیشیلر[ویرایش]

بی وفا چیخمیش زن ملای روم
جملۀ عورتلره ایلر هجوم

مولل سویلر که محقق بر ملا
"سگ وفا دارد ندارد زن وفا"

بیر زلیخا عشق دالینجا گئدیب
سورۀ یوسف اونی رسوای ائدیب

مین نفر "یوسف سنه وئررم نشان
عشق صحراسیندا وئرمیش باش و جان

آلتی یوز ئولی کیشی غربتده دور
اهل بیتی آتش فرخنده دور

صبر ائدیر اون ایل فراق شوهره
اجنبی سوخماز اوتاق شوهره

هر گئجه اما "وفالی" شوهری
عیش و وش ایلر یانیندا بیر قری



وطن[ویرایش]

 وطن نه دور نه بیلیر بیسوادی نسوانین گره گئده اوخویا قیزلاری تکذبانین  
  اشیتدی بو سوزی چون بنده دن تکذبانلار دولاندیلار باشنا شوقیله قلمدانین  
 اوتوز تومن وئریلیب میزه، صندله فورا مزیّن ائتدیله دور و برین دبستانین  
 معلمه آچوب آغزین دئدی خانیم قیزلار تفاوتی گرک اولسون خریله انسانین  
 یی یَر، ایچَر، یاتار ائششک، فقط اگر شیزده او نحویلن یاشاساز، مثلی سوز او حیوانین  
 جواب وئردیله قیزلار: خیر بیز انسانوخ اطاعت ایلروخ حکما نه اولسا فرمانین  
 خلاصه اللی نفر قیز صباح و شام اوخویوب کمال شوقیله شاد اولدی قلبی میرزانین  
 ایگیرمی آی که مرور ائتدی عمر مدرسه دن نظرلدی اونی بیر بدنطر او موللانین  
  سارالدی رنگی، قارالدی گوزی، ییخیلدی یره طبیب باخدی دئدی روحی بو مسلمانین  
  چیخوبدی قالب تندن پئدین کفن گتیرین دواسی فایده وئرمز بونا اطبانین  
  بنات مدرسه زلفین یولاردی سویلردی حزین نوا ایله ای روزگار بد قانون  
 نه ایله میشدی سنه بو خزانۀ دانش که چکدون آغ ئوزونه بیله بیر سختدانین  
 گوروب بو حالی دئدی معجز ای تکذ باجی نه چرقتون بئله گوز یاشینه، نه فیصدانین  
 وطن محبتی اولسیدی اهل ایراندا او شانلی قصری ییخیلمازدی شاه کسرانین  


قصیدۀ مسلسله[ویرایش]

اوزون تومان ایاغینه
گییه ردی چون آنان باجی

قالاردی بیلری ولی
ائشیکده هر زمان باجی

دوشکجه تومان آدلی بیر
تومانواریدی اولی
گرک گله خیالووه
گییه ردی قینانان باجی

اون آلتی پونزا پامبوقی
چره ک سیه قالینلیقی
گلردی بیر زمان خوشا
اوبی حیا تومان باجی

آلاردی پامبوق اوچ چره ک
یایاردی بیر بیز اوستنه
سیریق چکردی آلتی گون
اولاردی بیر تومان باجی

دوشه کجه تومان آدینا
دییه ردیلر او دیزلیگی
توتاردی اون آدام یری
اونی گیه نده خان باجی

گونی گئچیب آیاقلیغین
جورابی چک باجاقوه
مگر همیشه سیر ائدر
بو وضعله جهان باجی

گرک گله خیالوه
اوگون که فرقۀ زنان
عرقچینون قیراغینا
دوزه ردیلر قران باجی

تیگرگه ایله تللرین
یاپوشدیراردی آنینا
و بیر چکون عذارینه
نه شوقیله آنان باجی

قویاردی آرخالیغینین
قولونا دگمه یوز عدد
برنجیدن و نقره دن
و شیرلی ساقسیدان باجی

و یوز دقیقه دن فزون
چکردی دوگمه لنمه سی
شروع ائدنده صبح دم
باتاردی گون اینان باجی

گیرردیلر جورابسیز
مجالسه، محافله
اولاندا جمع بیر یره
گئدردیلر "دولانباجی"

هانی او آغ روبندلر
باشوزدا سویلیون گوروم
اوجی دوشردی نافزه
دگل که بو یالان باجی

او زینقرولی چپگه نین
زمانی گپئچدی دلبریم
گیه ردی قیزلار اگنینه
گلین اولان زمان باجی

تومان چین گییه نلری
نه چون ملامت ایلیسن
اگر بیر عیبی زادی وار
فقیره وئر نشان باجی

گئچن زمان ووراردیلار
پیله کلی پرده قاپیا
هانی او پرده لر بو گون
ایا تکذبان باجی
ایا تکذبان باجی

آچیلدی باشی خلخالین
زمانی گئچدی چالمانین
باشنا باغلامیر دخی
نه پیر و نه جوان باجی

دی بیر گوروم ائوی خراب
نه در پناه پشنه خواب
مگر او قیرمیزیلاری
تیکیب فرشتگان باجی

سنه دئمیر که گیمه یل
تناول ایلمه عسل
دییر که ایله خوش عمل
خدای مهربان باجی

دئمیر سنه که کسمه تل
وسالما چایدانه هل
دییر سنه که اولما وه ل
وقاریله دولان باجی

سوادی یوخدی عورتین
رواجی چوخدی غیبتین
نه حسنی وار جهالتین
بیر آچ گوزون اویان باجی

گلین آلاق قلم اله
سالاق جهانه ولوله
دانیشما وقتی وار هله
هله بیر آز دایان باجی

آماندی یومما آچ گوزون
سوزینه باخ بو معجزین
مدادی ملچیدر قیزین
دواتی سرمه دان باجی

بو معجزین عیالی وار
نه ئوزگه بیر خیالی وار
تمام سیزدن ئوتریدر
بو طرفه داستان باجی



او طرفده بو طرفده[ویرایش]

خوش اولار سیزین دیارین گل و لاله و هزاری
او هزار و لاله زارین نغماتی بی نهایت

او طرف گوزه للرینین گوزی، قاشی دلربادر
حرکاتی جانفزاهم، سکناتی بینهایت

وئریر ال اله قیز اوغلان دانیشار، گولر، ایچرمی
چالینار کمانچا و نی، ائدر استماع الف بی
لب یاری یار ئوپنده دییه ر عرش و فرش اوخی
سه وه رم عموغلی من ده او حیانی بی نهایت

بیزیم ئولکه ده ولکن گولوب اویناماق دانیشماق
قدغندی تار چالماق و کمانچانی ائشیتماق
دفه سیللی وورماق اولماز و گناهدر می ایچماق
ولی باشا وورماغین وار حسناتی بینهایت

یوزینه بیزیم گوزللر سالی بیر نقاب قالین
میکروسکوپیله باخسان گوره بیلمه سن جمالین
بیری گر آچا جمالین توپوره ر اونا ملاعین
داما تیر سالاندا سویلر صلواتی بینهایت

آغا چیخدی منبر اوسته نئجه گور چیخیر ئوزوندن
دانیشیر غروریله باخ، نئجه اود چیخیر گوزوندن
ائله قیشقیریر که منبر تیتیریر اونین سوزوندن
بویورور بو سوزلرین وار صلواتی بینهایت

اوخویوب یازان خانملار یازار عاشقینه نامه
او که یازدی نامه دینن گئده جک اسیر شامه
وئره هر کس ای جماعت قزینین الینه خامه
اولی روز حشر او شخصین حسراتی بینهایت

دئدی دوشدی چون نفسدن او جناب اشرف الناس
من ایاقه دوردوم اوندا دئدیم: ای گروه نسناس
دییین او گوبک یازانه قلمین اوجون یاواش باس
گوبگینی اینجیدیرسن عوراتی بینهایت

بیلیرم نه در خیالی حضراتین ای محبان
دییسیز که خدمت ایلر بیزه کبله ملا قربان
یازلارسا ناف نسوان چوخالار نفوس ایران
وطنه اولار اولارین خدماتی بینهایت

فقط ای حاجی داداشلار چون ائدیر نظاره فالچی
کلم لطیف نافه کیریخیر بیچاره فالچی
قلمی وورار دواته چیخادار دوباره فالچی
طرفینه وار بو کارین زحماتی بینهایت

اولا گر سوادی یاران مشهدی تکذبانین
قاباغیندا عورت آچماز گوبگین فلان آغانین
او تکذبان محرم گوبگین یازاندا قانون
ائدر حفظ آبروی حضرات بینهایت


مژده[ویرایش]

داغا دوشدی قار، دوندی قانلار گینه
گیین کورکی ای ناتوانلار گینه

پاییز فصلی چوخ غملی بیر وقتدر
پاییزدا ئولن خیلی خوشبختدر
پاییز پولسوزا مرگدن سختدر
ئولوم ایسته ییر بیقرانلار گینه

بو ایل چوخ بلالر ویروب ال اله
ملخ، درد اسهال و هم زلزله
تمام اولدی ظن ائتمه یین وار هله
صغیر و کبیر امتحانلار گینه

خسیسلر کسیب جوتدیغین دوره سین
کومورچی دییر وئر گوره ک کوزه سین
آلانلار ساتانلار اوجالدیر سه سین
دییر بیر بیره پیس یامانلار گینه

قوروب مجلس اگلشیب خان کیمی
نه خان بلکه حضرت سلیمان کیمی
باخون گورنه سام و نریمان کیمی
بورور بوغلارین قومسیانلار گینه

شفیقان منه یار وانصر در
طرفدار تخریب بازار در
کولونگه سالیب دسته بیعار در
وورون باشه ای آغلیانلار گینه

چکرلر خریطه خیابان ایچون
خیابان نه لازم مسلمان ایچون
بیر آز پی ویرون خلقه درمان ایچون
که قیش گلدی چاتلار دابانلار گینه

وئرین سیز منه بیر عدد کله قند
وئریم منده بیر مژدۀ دلپسند
او مژده بو در ایتدی قدین بلند
مبارز طلب قهرمانلار گینه

دئدیم بارها من معارضلره
قالار روسیه لیق فقط سیزلره
ائدر لر بنا مدرسه قیزلارا
گلر شوقه بیر گون جوانلار گینه

سوزوم اولدی سبز آچدیلار مدرسه
بنات گونئی وئردیلر سه س سه سه
گوزیله گوروب لاپ یقین ایلسه
خوروزلار چیخار دامدا بانلار گینه

علی بگدی بو خیر ایشین رهبری
خصوصا او "ایرانی"، "جعفری"
اونوتما مدیر هنرپروری
قلم یاز گوره ک وار قالانلار گینه

مدد خرج لطف ائتدی تجارمز
ایگیرمی تومن، اون تومن، اولدی یوز
ترقی طلب فرقه دن راضییز
یورولمازلا ایشلرله اونلار گینه

الهی به حق شه معجزه
دوباره یوز ایل عمر وئر معجز
ه گئجه گوندوز اشعار یازسین سیزه
اوخونسین او خوش داستانلار گینه

مهرماه ۱۳۰۹

در سال ۱۳۰۹ در قصبه شبستر در خانه یکی از تجار محل به مناسبت اقدام و افتتاح مدرسه دخترانه، از طرف جمعیت مجلس اعانه جمع‌آوری شده بود، مرحوم معجز اشعار فوق را خوانده است.




اوغول و آنا[ویرایش]

اوغول:
امتحان وقتی گلیر گوز یاشیم آخیر آباجی
مکتبه گئتمگی من سئومیرم آخیر باجی

آنا:
چاشت بندین گوتور اوغلان ئوزیوی وئر مچیده
سنه بیر فایده یوخدور او قویونلا گئچیده

اوغول:
اوخوماق یوردی منی چاتلادی بینیم آباجی
هوسیم یوخ مچیده گئتمگه نینیم آباجی
قوی گئدیم کوچه ده قار گول له سی اوینیم آباجی

آنا:
جاهلی کور حساب ایلییب ارباب کمال
معرفتسیزلره ائششه ک کیمی یوکله ل له چوال
اوخویوب یازمیان انسان اولور حیوان کیمی لال

اوغول:
آباجی کهنه مچیدلر هامیسی اولدی خراب
خیلی آسانیدی مرحوم او جنابباس و نصاب
ذهنیمه قوورا چکیر ایندی بو تاریخ و حساب

آنا:
زحمتین چکمیشم اون سکیز ایل ای تازه جوان
گئت بالا مکتبوه خواب جهالتدن اویان
ای اوغول جهلدی بیز ملتی ذلتده قویان

اوغول:
چون سحر درسین اوخور خیردا اوشاقلار عجله
دییه سن که توکولوب مکتبه قارغا قجله
جیغ و میغ، دیغ سه سینه آز قالی باشیم گیجه له

آنا:
چونکه سن شوق وئروبسن او ایتیله اولاغا
او جهتدن که خوش گلمیر او سه سلر قولاغا
خواب غفلتندن اویان یاتما بیله ای بالاغا

اوغول:
نه قویوب کیسه سنه علم اوخویانلار ای آنا
او معلم که وئریر درس منه صبح و مسا
مین مصیبتله سالیر چیگنینه بیر کهنه عبا

اما
هر شب جمعه عوامین پلووی دم چکیری
بیسواد حاجی لارین حسرتین عالم چکیری
گوریسن علم اوخویانلار نه قدر غم چکیری

اما

علمسیزلر گوریرم پول قازانیر سرعتیلن
هانسی میرزا قازانیب حجه گئدیب عزتیلن
روضه خوانلار قوجالاندا گئچینیر ذلتلن

آنا:
پول گئدر بیر گون الیندن کیشینین، پرده دوشر
بیسواد حاجینین آخر ایشی نامرده دوشر
یازی بیلمز گئده میرزالیق ائده درده دوشر

بس نه ائتسین؟

یا گرک بیله حاجی داش ییغا باغدا، قانادا
یا که بیر بئل گوتوروب ایشلیه ارخ بانادا
اوغلینی چوخ اوخودار معرفت اولسا آنادا



تکذبان آلاسان[ویرایش]

دئدیم آنا منه بیر یار گل دهان آلاسان
که یعنی اوغلوا بیر خوش تکذبان آلاسان

دئدی: اوغول گوریرم عشق ائدیب سنی بنده
یانیر چراغ محبت سرای سینه نده
صباح سنه تاپارام بیر تکذ، فقط سن ده
گرک اونا زری یل، هم مادام تومان آلاسان

دئدیم آنا آلارام هر نه ایسته سن فوری
فقط بیرین آلاجاقسان که مثل بیر حوری
ائده اوتاقی منور جمالینین نوری
لبی شکر، گوزی شهلا، قاشی کمان آلاسان

دئدی قبول ائلدیم سوزلرین تمامین من
گئدیب سنه تاپارام بیر نگار غنچه دهن
جمالی گون کیمی روشن، فقط گرک هم سن
بش آلتی پردی و بیر دشته کرواشان آلاسان

دئدیم اولار نه یه لازمدی؟ سویلدی: آبالا
بو رسمدر که گلین قاین آنا ایدر دعوا
او کرواشانی قاپار چون هجوم ائدر آناوا
آماندی پردینی سن گوتوروب دابان آلاسان

آرایه گیرمه اوغول اللرین باتار قانه
نه آرخا چیخ منه، نه غنچه لب تکذبانه
اگر تکذ منی ئولدیردی سالدی میدانه
برای غسل گرک قونشودا قازان آلاسان

نه قدر معجز آنان ساغدی دوشمه بو هوسه
هاچان که ئولدی آنان گیر نگاریله قفسه
رذیل اولارسان اوغول قونشولار گلنده سه سه
نه قدر وار او، مبادا تکذبان آلاسان



دبستان اوشاقلاری[ویرایش]

 چون ائتدی ترک ورزشی ایران اوشاقلاری اولدی ضعیف سام و نریمان اوشاقلاری  
  واریدی زورخانه لر گونئ ستاندا بیر زمان میل اویناداردی رستم دستان اوشاقلاری  
  بیر دقتیله باخ دییه سن خسته خانه دن تازه چیخیبدی دیشره دبستان اوشاقلاری  
 ژیمناستقین فوایدی چوخدور بو باره ده جاندار ائدر یقین، بو بیجان اوشاقلاری  
 تکفیر اوخون کمانه قویانلار ئولوب مگر فی الفور ایده للر قاننه غلطان اوشاقلاری  
 درد بیر دگیل که ایلیه انسان علاج اونا مین درده مبتلادی مسلمان اوشاقلاری  
 چاتلار دوداقلاری، سارالار رنگی قورخودان ایلر حَجَم چی باجی چو عریان اوشاقلاری  
  قانین سورار زَه لی کیمی هر ایل بش آلتی یول جاندان سالار او ماه حزیران اوشاقلاری  
 خورما ییه ن عربلر ایچوندور حَجَم صواب ای داش کلم یی یَن گونئ ستان اوشاقلاری  
 شام و ناهار آش و قوورمادی بیزلره بیز کاسبیک بالا دگلیک خان اوشاقلاری  
  تیر شهابیلن وواران ای قوم معجزی قورخوم بودور کی آزدیرا یولدان اوشاقلاری  

یانار اولدوز