وندیداد

از ویکی‌نبشته
پرش به ناوبری پرش به جستجو


وندیداد از ابراهیم پورداوود
فهرست
وندیداد نوزدهمین دفتر از مجموعه‌ی اوستا می‌باشد.


یکی از بیست و یک دفتر اوستای زمان ساسانیان می‌باشد. وندیداد نوزدهمین دفتر از مجموعه ی اوستا می باشد. برای شناخت هر چه بیشتر وندیداد باید ابتدا به اوستا به پردازیم. اوستا نام یک دانشنامه دینی می باشد که به شوند دارا بودن حجم زیاد نوشته هایش آن را در زمان ساسانیان در بیست و یک دفتر نوشته اند. اوستای ساسانیان سه بخش می شود:

  • بخش نخست گاسانیک نام دارد که به خداشناسی می پردازد که شامل دفتر های اول,دوم,سوم,یازدهم,سیزدهم,بیستم و بیست و یکم می باشد
  • بخش دوم هاتک نام دارد که در بردارنده ی سرودهای ایزدان هست و در دفتر های چهارم, پنجم, ششم, هفتم , نهم و دهم نوشته شده است.
  • بخس سوم داتیک نام دارد که در بردارنده ی قوانین و احکام دینی است و در دفتر های دوازدهم,چهاردهم,پانزدهم,شانزدهم, هفدهم, هجدهم و نوزدهم گرداوری شده است.

دفتر نوزدهم از بخش سوم وندیداد نام دارد.

امروزه به شوند گذر زمان اوستای زمان ساسانیان از بیست و یک دفتر به پنج دفتر کاهش یافته است که شامل یسنا, ویسپرد, یشت ها, خرده اوستا و وندیداد می باشد.

پیش از حمله ی اعراب ارج نهادن و عمل کردن به مفاهیم این کتاب از جانب مردم مورد پیگیری روحانیون درباری یا مغان بوده است که در دستگاه حکومتی ساسانیان دارای قدرت بوده اند و تلاش بسیاری انجام شد که مردم ایران آن را مورد توجه قرار دهند. وندیداد به شوند در بر داشتن احکام و دانش دینی و پشتیبانی موبدان که رهبری هازمان زرتشتیان را بر عهده داشته اند همواره مورد توجه این مردمان پس از آمدن اسلام به ایران بوده است و این خود عاملی است که به موجب آن این دفتر نگهداری شده است و از گزند روزگار محفوظ مانده است. امروزه زرتشتیان ایران کمتر مفاهیم این کتاب را مورد توجه قرار می دهند و بسیاری از احکام آن را انجام نمی دهند. برای نمونه دخمه کردن در ایران مدتی است که از رواج افتاده و آن را انجام نمی دهند.دلیل این خودداری قانون اساسی کشور ایران می باشد که برای نمونه پروانه ی لازم را برای دخمه کردن به زرتشتیان نمی دهد.

مغان

هرودوت گزارشی از مادها آورده و نام شش خاندان مادی را می برد که در این میان نام مغان نیز به چشم می خورد. مغان پیش از هخامنشیان در حکومت ماد ها سمت کاهنی داشته اند و به امور تعبیر خواب و ستاره بینی نیز می پرداختند. داریوش اول شاهنشاه هخامنشی آن ها را سرکوب کرد و حتی جشنی به نام مغ کشان نیز برگزار می کرد. اما بعد از مرگ داریوش اول, مغ ها دامنه ی نفوظ خود را گسترانیدند و حتی پسر وی خشایارشاه را نیز تحت تاثییر افکار خود قرار دادند. مغ ها در بر خورد با دیانت زرتشتی آن را پذیرفتند و احکام و بسیاری از شرایع خود را به واسطه ی این دین تازه نفس گسترانیدند.

مردم و احکام وندیداد

داده هایی که دفتر وندیداد به خواننده اش عرضه می کند به روشنی نشان دهنده ی بی توجه بودن مردم به احکام سخت مغانه هست.

برای نمونه در بند هفتم از فرگرد (فصل) اول نوشته شده است

«من، اهورامزدا، در بهترین بخش ها و جاها، شهرهایی چند آفریدم. سیزدهمین آن ها چخره می باشد که سرزمین مردان نیرومند پاک است. اما اهریمن پر مرگ، در این سرزمین گناه نابخشودنی سوزاندن مردگان را آفرید.»

دفن و سوزاندن مردگان میان مردمان آریایی رواج داشته است , دست کم تا زمانی که از یکدیگر جدا نشده بودند. در میان هندی ها که خود را آریایی می دانند رسم سوزاندن مردگان هنوز رواج دارد.

فرگردهای وندیداد[ویرایش]

فرگرد واژه ای پهلوی است و به چم فصل می باشد. وندیداد دارای بیست و دو فرگرد می باشد. چگونگی هر یک از فرگردها در کنار شماره‌ی آن در این جا آمده است:

فرگرد اول - نام و نشان شانزده کشور اهورا آفریده و آفرینش آفت‌های اهریمن در آن کشورها
فرگرد دوم - داستان جمشید
فرگرد سوم - شادی زمین، گناه خاک‌سپاری مرده، حمل مرده، کشاورزی، پاداش کندن گورستان
فرگرد چهارم - لزوم زناشویی، پیمان، پادافره بی‌زنی
فرگرد پنجم - ناپاکی به سبب تماس با مرده
فرگرد ششم - مردگان را باید در کجا قرار داد، زمین کشاورزی‌ای که در آن لاشه باشد و چگونگی انجام پادیابی
فرگرد هفتم - دستمزد پزشکان مزداپرست، دستمزد دامپزشک، پاک کردن وسایلی که در تماس با مردار بوده، مجازات به آب و آتش انداختن لاشه
فرگرد هشتم - حمل مرده و غسل آن، گیاهان گندزدای مقدس، پادافره پوشاندن لاشه
فرگرد نهم - برشنوم گاه و دیو گیری، روش پیکار با دیو لاشه
فرگرد دهم - ادعیه لازم برای واپس راندن دیو لاشه و انجام مراسم برشنوم گاه
فرگرد یازدهم - آداب پادیابی
فرگرد دوازدهم - سوگواری و گناه آن، پدید آمدن شیون و زاری از اهریمن
فرگرد سیزدهم - سپنتامینو، تقدس سگ، خارپشت و پرندگان مقدس، چینودپل یا پل صراط، مرگ و ماجرای روان، حرمت سگ آبی
فرگرد چهاردهم - پاداش کشتن جانوران زیان‌کار
فرگرد پانزدهم - گناه سقط جنین و پادافره آن، گیاهی که موجب سقط جنین می‌شود.
فرگرد شانزدهم - گل و گیاه، گل سرخ، زن دشتان
فرگرد هفدهم - گناه آرایش زن، آراستن و پیراستن مو، آفت گندم، مرغ بهمن، دیوان مازانی یا مازندرانی
فرگرد هجدهم - مراسم پذیرش دین مزدیسنای زرتشتیان، کارد مارکشی، آتش بهرام، رستاخیز، گناه ایستاده شاشیدن، ایزد سروش، زندیق، دیو حرص و طمع
فرگرد نوزدهم - ستیز زرتشت و اهریمن، سوشیانس و هزاره‌ها، ستارگان هفتورنگ، زمان بی‌کرانه، اسطوره‌ی کرماهی، بنگ
فرگرد بیستم - پیش‌دادیان، نام و شرح بیماری‌ها، ثریته نخستین پزشک در تاریخ داستانی ایران, درخت همه درمان
فرگرد بیست و یکم - گاو یکتاآفریده
فرگرد بیست و دوم - آفرین و دعای خیر اشونان

منبع[ویرایش]