شرح حال رجال ایران/باقرخان تنگستانی
باقر باقرخان تنگستانی از رؤساء و بزرگان و دلاوران تنگستان بوده در سال ۱۲۷۱ هـ.ق. که طهماسب میرزا مؤیدالدوله حکمران فارس بود یک فوج از گرمسیر فارس بسرکردگی باقرخان گرفت و برای پادگان بندر عباس فرستاد. در جنگ بین انگلیس و ایران در سال ۱۲۷۳ هـ.ق. (۱۸۵۷ م.)[۱] بمحض اینکه بوی اطلاع داده شد با چهارصد نفر تفنگچی خود در بوشهر در قلعه بهمنی و بعد در خوشاب برای نبرد با انگلیسها حاضر شد تنگستانیها با تفنگهای فتیلهای و انگلیسها با تفنگها و توپهای آخرین سیستم جنگ را آغاز نمودند در موقعیکه لشکر انگلیس به جماعت تنگستانی نزدیک شدند تنگستانیها با کارد و شمشیر با دشمن مبارزه میکردند و جمعی از آنانرا در حدود ۷۴۰ تن از پا در آوردند در این جنگ هفتاد و دو تن از تنگستانیها بدرجه شهادت رسیدند و احمد خان پسر باقرخان که فوقالعاده مردی دلیر و بیباک بود در حین مبارزات در ۱۱ ربیعالثانی ۱۲۷۳ هـ.ق. شهید شد و قلعه بهمنی بتصرف انگلیسها در آمد در اینجا بیمناسبت نیست شرحی که سردار احبی سنگه لاهوری در کتاب دوستداران وطن تألیف خود در این باب نوشته عیناً نقل نمائیم: «جوانمردان دشتستان. دشتستان جلگه وسیعی است که در ساحل خلیج فارس واقع شده کرسی آن بندر بوشهر است و این بلوک بچندین ناحیه جداگانه تقسیم یافته است که یکی از آن جمله ناحیه تنگستان است اهالی آن مرز و بوم بجوانمردی و شجاعت و دلاوری معروف و بمردانگی و رشادت موصوفند یکی از جمله وقایعیکه حاکی از کمال دلیری و غیرتمندی اهالی آن سرزمین میباشد سرگذشتی است که برای نمونه از رشادت و شهامت ذیلا مینگاریم: در سنه ۱۲۷۳ هـ.ق. هنگامی بود که ناصرالدینشاه بر تخت سلطنت ایران تاجداری مینمود در آنسال بسبب فتح شهر هرات بدست سپاهیان ایران مابین ایران و انگلستان مخاصمتی رویداد دولت انگلیس در ماه ربیعالثانی همانسال با سی فروند کشتی جنگی و نزدیک به هشت هزار نفر قشون انگلیسی و هندی به بندر بوشهر حمله آورد چون از طرف دولت ایران سپاه و اسباب حرب در بندر بوشهر موجود نبود دریابیگی حاکم بوشهر از تنگستانیان استمداد نمود باقرخان کلانتر تنگستان و احمد خان پسر رشید دلیرش با چهارصد نفر تفنگچی عازم جانبازی شدند در قلعه بهمنی که یک فرسخ تا بندر بوشهر مسافت دارد و خالی از هرگونه استحکامات قلعهبندی و دیوار خاکریز و خندقی بیش نداشت جایگزین شد. سپاه انگلیس نیز از کشتیها فرود آمده توپهای نه پوند و شش پوند و پنج پوند و چهار پوند را برکنار دریا بیاوردند شب هنگام بر قلعه بهمنی حمله آوردند آن جوانمردان دلیر بیآنکه از قلت خود و کثرت دشمن اندیشه نمایند پایمردی و ثبات پیشه کرده صبح گاهان که شب تار مبدل بروز روشن گردید شروع بجنگ نمودند انگلیسها از طرف خشکی به توپ ریزی پیوسته و از طرف دریا نیز گلولههای شصت پوندی بسوی قلعه فرو ریختند و از هر سو هجوم آوردند لکن آن غیرتمندانیکه در بند زندگی دو روزه نبودند مرگ را بر غلامی و هلاکت را بر اسارت ترجیح داده هواخواه نام و ننگ ابدی و شایان افتخار جاویدی بودند ذرهای بیم و هراس بخود راه نداده دلیرانه جنگی شدید در پیوستند تا نیمروز گرم کارزار بودند در آن هنگام چنان بیکدیگر نزدیک شدند که دلیران تنگستانی دست از تفنگ بداشته با شمشیر و خنجر نبرد نمودند شماره تلفات سپاه انگلیس در این کارزار به هفتصد و نود نفر بالغ گردید و گروهی نیز مجروح و زخمدار گشته و با آنکه تفنگهای آن دلیران روزگار دهن پر و اغلب از قسم فتیلهای و تفنگهای انگلستان ته پر و طرح جدید بود معهذا از پیکار آن شیران شرزه بستوه آمده از جانب دریا گلولهباری آغاز کردند و توپهای قلعهکوب جهاز اترابران مشت اندک گشاد دادند. احمد خان جوان با هفتاد و دو نفر از آن مردان واقعی مقتول و کشته شد و پدر پیر بسوگواری فرزند دلیر بنشست و قلعه بهمنی در تصرف انگلیسها درآمد احمد خان جوانمرد جان خود را در راه وطن نثار کرد لکن نام او تا بقاء جهان همسنگ شرف و افتخار شد هنوز در آن نواحی دشتستانیها شجاعت او را ضربالمثل کنند و در مرثیه شهادتش
بلهجه بومی همی سرایند:| خبر آمد که دشتستان بهار است | زمین از خون احمد لالهزار است | |||||
| الا ای مادر پیرش کجائی | که احمد یک تن و دشمن هزار است | |||||
گویند در همان هنگامیه آن جوانمردان ورود به قلعه بهمنی نموده بودند میرزا احمد خان نامی که منشی بالیوزخانه (کنسولگری) انگلیس بود و با احمدخان سابقه وداد و رشته اتحادی داشت مکتوبی بوی نوشت و ویرا از مجادله با انگلستان بترسانید که پنجه با شیر و مشت بشمشیر زدن کار خردمند نیست احمد خان را طبعی وقاد و ذهنی موزون بود در پاسخ
مراسله او این دو شعر را بنوشت:| احمدا ایکه شاه خوبانی | بیبی بخت باد دمسازت | |||||
| چار آسیم و ما نمیترسیم | از سه لکاته و دو سربازت | |||||
نگارنده گوید جا دارد و شایسته است که از طرف ملت و یا دولت همانطوریکه در سایر ممالک متمدنه مرسوم و معمول است بنائی برای یاد بود شهداء تنگستانی در محل بهمنی برپا شود و شرح جنگها و اسامی شهداء (اگر در دست باشد) در لوحه سنگی کنده در دیوار بنای مزبور نصب نمایند.
- ↑ این جنگ با تبانی قبلی با میرزا آقاخان نوری صدر اعظم که تحتالحمایه و ورقه تابعیت انگلستان را داشت صورت گرفت و معلوم است که صد در صد جنگ مزبور به زیان ایران تمام شد.