شرح حال رجال ایران/امیرخان عرب میشمست
امیرخان امیرخان عرب میش مست پسر یاربیک خان توپچی باشی[۱] که در زمان سلطنت نادر شاه بایالت کرمانشاهان مأمور و منصوب بود و پس از کشته شدن نادر شاه در سال ۱۱۶۰ هـ.ق. از طرف علیشاه یا عادلشاه[۲] نیز از مشهد با خزانه و لشکر مجهز برای حفاظت توپخانه و قورخانه که در کرمانشاه موجود بود مأمور گردید و چون ابراهیم خان افشار که بعداً ابراهیم شاه شد امیر خان را از هواخواهان برادر خود میدانست از اصفهان لشکری بسرکردگی محمدخان افشار برای دستگیر کردن او به کرمانشاه فرستاد (۱۱۶۰ هـ.ق.). پس از جنگی که در نزدیکی کرمانشاه بین دو طرف روی داد امیر خان تسلیم شد و کرمانشاه بتصرف لشکریان ابراهیم خان در آمد و پس از تصرف چون انضباطی در کار نبود لشکریان شهر را غارت کردند و امیرخان به نزد ابراهیم خان آمد و با همان سمت او را توپچیباشی (فرمانده توپخانه) خود نمود و سپس ابراهیم خان برای دفع امیر اصلان خان قرقلوی افشار سردار آذربایجان و عمهزاده پدرش متوجه آن سامان گردید و پس از شکست و دستگیری و کشتن امیر اصلانخان با امیر خان از تبریز برای دستگیر کردن شاهرخ شاه بسمت خراسان رهسپار شد (۱۱۶۱ هـ.ق. در حین عبور از تهران عدهای از سپاهیان را (در حدود سی و پنجهزار نفر) با مقداری مهمات و علیشاه کور برادر خود را تحت نظر میر سید محمد متولی آستانقدس رضوی که همراه او بود در قم گذاشت و خود با امیرخان توپچیباشی متوجه مشهد گردید امیر خان بعنوان مقدمةالجیش همیشه یک منزل جلوتر از ابراهیم شاه میرفت هنگامیکه به سرخه سمنان رسید چون ابراهیم شاه افغانها و اوزبکها را که در طریقه اهل تسنن بودند بر سپاهیان شیعه خود ترجیح میداد و بآنان بیشتر اطمینان داشت از این جهت نفاقی در سپاه وی ایجاد شد و امیرخان طرف شاهرخشاه را گرفت و هنگام تلاقی دو لشکر به توپچیان خود دستور داد که به طرف لشکر ابراهیم شاه شلیک نمایند بواسطه این عمل ابراهیمشاه شکست خورد و لشکرش تار و مار گردید و هنگامی هم که فراراً به قم بازگشت نتوانست کاری از پیش ببرد و سرانجام تسلیم و کور گردید و چند روز بعد کشته شد (۱۱۶۲ هـ.ق.) در اوائل سال ۱۱۶۳ هـ.ق. که میر سید محمد موسوی متولی آستانقدس رضوی بسلطنت رسید و پادشاهیش بیش از چهل روز طول نکشید امیرخان از جمله شانزده نفر امرائی بود که میر سید محمد را بنام شاه سلیمان ثانی بسلطنت برگزیدند و امیرخان در این دوره کوتاه و دولت مستعجل نیز بهمان سمت سابق خود باقی ماند. شاه سلیمان پس از اینکه بسلطنت رسید تصمیم گرفت که هرات و قندهار را که چندی بود از ایران مجزی شده دوباره آنها را مانند قرون گذشته بایران ملحق و منضم نماید از این جهت امیرخان را با بهبود خان سپهسالار و بیست هزار سوار و توپخانه به هرات فرستاد و اینان شهر هرات را گرفتند و تیمور خان (تیمور شاه) پسر احمد شاه ابدالی که حاکم هرات بود بسمت قندهار فرار کرد و چون سلطنت شاه سلیمان زیاد نپائید و پس از چهل روز از پادشاهی خلع گردید و شاهرخشاه کور دوباره پادشاه شد در همین سال احمد شاه از قندهار برای گرفتن هرات آمد و پس از چهار ماه محاصره شهر هرات را گرفت و امیرخان که در این ایام از طرف شاهرخشاه حاکم هرات شده بود پای ثبات افشرد و بنا به گفته تاریخ سلطانی سرانجام هنگام محاصره در جنگ کشته شد.