شرح حال رجال ایران/امانالله میرزا ضیاءالدوله
امانالله امانالله میرزا ضیاءالدوله پسر جهانگیر میرزا پسر سیفالله میرزا پسر چهل و دوم فتحعلی شاه قاجار که در سال ۱۲۸۶ هـ.ق. زاده شد پس از اتمام تحصیلات کلاس پیاده نظام دارالفنون برتبه افسری در بریگاد قزاق که تحت سرپرستی افسران روسی اداره میشد وارد خدمت گردید و ضمناً در سالهای ۱۳۰۱ - ۱۳۰۲ - ۱۳۰۳ هـ. ق در اداره انطباعات و دارالترجمه دولتی مترجم روسی بود و تا اوائل مشروطیت از افسران عالی مقام بریگاد مزبور محسوب میگردید و بعد معاون لیاخوف شد[۱] و در سال ۱۳۲۴ هـ.ق. از کار قزاقخانه کناره کرد و یا او را برکنار کردند و چون مجلس اول خودش حق انتخاب نماینده داشت از این جهت او را بسمت نمایندگی انتخاب نمود[۲] و در سال ۱۳۲۵ هـ.ق. میرزا علیاصغرخان امینالسلطان اتابک اعظم نخستوزیر شد و میرزا حسن مستوفیالممالک برای اولین بار وزیر و در کابینه اتابک به وزارت جنگ معرفی شد امانالله میرزا را مستوفیالممالک بمناسباتی بمعاونت خود برگزید. در سال ۱۲۳۷ هـ.ق. بریاست قشون آذربایجان برگزیده شد. در سال ۱۳۲۹ هـ.ق. پس از استعفای مخبرالسلطنه از ایالت آذربایجان وی در همین سال نائبالایاله (کفیل استانداری) و بلقب ضیاءالدوله ملقب گردید. در تاریخ محرم سال ۱۳۳۰ هـ.ق. که روسها تبریز را اشغال و بنابر سیاست خرکی خود در روز عاشورا حاج میرزا علی آقا ثقةالاسلام مجتهد و ۷ نفر دیگر از معاریف مشروطهخواهان تبریز را بدار زده و صمدخان شجاعالدوله را والی کردند امانالله میرزا از ترس دستگیری و کشته شدن به قنسولگری انگلستان پناهنده شد. انگلیسها در این ایام بواسطه قرارداد ۱۹۰۷ میلادی (۱۳۲۵ هـ.ق.) که ایران را میان خود و روسها بمناطق نفوذ تقسیم کرده بودند و بازیهای مشروطیت و چیزهای دیگر نیز برای همین موضوع بود که روسها را راضی به قرارداد نمایند کاملاً با روسها و عملیات آنان در ایران موافق بودند قنسولگری با ضربالاجل ده روزه پناهندگی او را پذیرفت و وزارت خارجه ایران برای تأمین و آزادی وی با وزارت خارجه روس وارد مذاکره گردید مقارن انقضای مهلت ده روزه اجازه آزادی امانالله میرزا میرسد لکن پیش از رسیدن ابلاغ و اطلاع به تبریز شاهزاده انتحار میکند و در سید حمزه تبریز بخاک سپرده میشود. اسامی هشت نفریکه روسها در روز عاشورا سال ۱۳۳۰ هـ.ق. بدار زدند از این قرار است: حاج میرزا علی آقای ثقةالاسلام - شیخ سلیم - ابوالقاسم ضیاءالعلماء - میرزا صادقخان صادقالملک - آقا محمد قفقایچی - آقا محمد علیخان - حاجی خان و حسن فرزندان کربلائی مسیو.