دیوان سلمان ساوجی/ترکیبات/جام صبوح می‌دهد نور و صفای صبحدم

by سلمان ساوجی

جام صبوح می‌دهد نور و صفای صبحدمگویی آفتاب وش نور فزای صبحدم صبح رسید و می‌رود یکدمه‌ای که حاضر استاز می و چنگ ساز کن برگ و نوای صبحدم خاست هوای صبحدم جان به تن پیاله دههان که پیاله می‌دهد جان به هوای صبحدم جلوه کنان عروس صبح آمد و می دمد افقاز زر مغربی خور روی نمای صبحدم صبح سفید اطلسی ساخت قبای آسمانساز چو من به عکس می لعل قبای صبحدم پیش که آهوی فلک سنبل شب چرا کندزلف غزال ما نگر نافه گشای صبحدم آن می خور شعاع ده در دل شب که این نفسصبح رسید و می‌رسد خود ز قفای صبحدم باد فدای مهوشی جان و دلم که دل درودید صفای صبح را یافت وفای صبحدم بس که ز شرم عارضت چهره صبح ریخت خوندامن خاک پر ز خوی کرد حیای صبحدم صبح نمود نلع مه نعل بهاش در دل استاز زر و جان لعل ده نعل بهای صبحدم صبح به صدق و روشنی هست چو رای پادشهلاجرم آفتاب شد تابع رای صبحدم

شاه معز دین حق ملک خدای راستین

شیخ اویس کان کرم بحر عطای راستین

در دل من زمان زمان مهر و وفای تازه بین

هر نفسم چو صبحدم صدق و صفای تازه بین

در دل تنگ عاشقان هر نفس از هوای اوز آمد و شد که می‌کند باد هوای تازه بین تازه شدست زخم من باورت ار نمی‌کندبر دل ریش من بیا زخم جفای تازه بین می‌گذرد خیال او روز و شبم به چشم دلبر طبقات چشم و دل هان پی بای تازه بین قصه عیسوی کهن گشن کنون به تازگیعارض نازکش نگر روح فزای تازه بین از قبل لبش دهد دیده گهر به دامنمدامن من زمان زمان پر ز عطای تازه بین ماه چو دید عارضش چشمه مهر خواندشبر لب چشمه‌اش دمان مهر گیای تازه بین ساقی بزم در خزان جام بلور باده راز اطلس لعل دم به دم داده قبای تازه بین بلبل اگر نمی‌کند ناله به روی گلرخینغمه نو سماع کن نغمه سرای تازه بین مدح و ثنای شاه شد ورد و زبان خاطرمروضه خاطر مرا ورد و ثنای تازه بین

دامن آخر الزمان وصل قبای دولتش

آستی قبای او بحر نمای راستین

صبح چو مطرب مغان راه و نوای نوزند

گوشه‌نشین ز راه خود گردد و رای نوزند

کسوت عکس مه کهن شد ز جمال نوبتمنوبت حسن بعد ازین مه ز برای نوزند روزه نمی‌گشاید ار زاهد روزه‌دار رابر سر کاسه‌های می چنگ صلای نوزند چرخ دوتاست بس کهن نیست نوایی اندروکو صنمی که بهر ما ساز سه تاز نوزند تازه کند زمان زمان عیش کهن میان جاننای که هر نفس چو نی دم ز هوای نوزند آن دف دستیار کو حلقه بگوش مطرب استمطرب بزم هر نفس از چه قفای نوزند زهره ز رشک عود را بر سر آتش افکندعودی شکرین سخن چونکه نوای نوزند باده به یاد حضرتی نوش که قدر همتشزان سوی خیمه فلک پرده‌سرای نوزند آنکه برون ازین کهن طاق سما به صد درجهمتش ار علو خود طاق نمای نوزند

مطرب بزم عیشش از جمع بتان خوش سرا

زهره سزد که می‌زند ساز و نوای راستی

خیز و کلید صبح بین قفل گشای زندگی

جرعه می به خاکیان داده صفای زندگی

پیش که خشت زر زند روز ز جرعه خاک راگل کن ز آنکه می‌نهد صبح بنای زندگی روز و شب آب زندگی جوی ز چشمه قدحهیچت اگر به فضل دی هست هوای زندگی آتش دی مهی بدم همچو مسیح زنده کنز آب حیات چون خضر جوی بقای زندگی واسطه‌ای است ساقیه جلوه ده عروس زرآیینه‌ای است جام می روی نمای زندگی آتش زود میر را خاک سیاه بر سر استآتش آب رز طلب عمر فزای زندگی شمع حیات می‌کشد باد خزان و می‌زندبر دل و بر دماغ جان باد هوای زندگی عشرت و عیش روح را برگ و نواست چنگ و نیبر دل و بر هوای جان باد و هوای زندگی یاد سکندر زمان می‌خور و زنده‌مان که خضرآب حیات در جهان خورد برای زندگی

کسری اردشیر فر بهمن اردوان محل

شاه سکندر آستان خضر برای بقای راستین

آینه جمال جان چیست لقای روی تو

آینه‌ای ندیده‌ام من به صفای روی تو

برگ گل است در جهان کو به رخ تو اندکیماند و گر نماند او باد بقای روی تو می‌رود آفتاب وش خلق چو سایه در قفارخ بنمای تا خورد خلق قفای روی تو ز آب و هوای روی تو یافته‌اند زندگیجان و دل من ای خوشا آب و هوای روی تو در دو جهان به جان تو را خلق همی خرند و منهر دو جهان نهاده‌ام نیم بهای روی تو دید مشاطه روی تو آینه داد رونماآینه کیست تا بود روی نمای روی تو روی مبارک تو تا در دل من گرفت جادرد و جهان مرا کسی نیست بجای روی تو روی تو دید چشم من در پی دیده رفت دلهست گناه چشم من نیست خطای روی تو حد گدایی درت نیست مرا که روز و شبماه و خورند بر فلک هر دو گدای روی تو تا نرسد به روی تو چشم حسود دم به دمفاتحه خواند و می دمد صبح برای روی تو چون به ربیع روی ابر از کف پادشاه مادر عرق است دم به دم گل ز حیای روی تو

کسری و جم به درگهت هر دو شه دروغیند

حاتم و معن بر درت هر دو گدای راستین

من چه شود اگر شوم کشته برای چون تویی

صد من از فنا شود باد بقای چون تویی

جور تو هست دولتی کان نرسد به چون منیکی به کسی چو من رسد جور و جفای چون تویی عشق همان قدس دان قله سر نشیمنشتا به سر که درفتد ظل همای چون تویی نیست سری که نیست آن منزل سر عشق توقطع منازل چنین هست به پای جون تویی بر سر کوی عاشقی کوی و گدا یکی بودپادشهی کند کسی کوست گدای چون تویی چشم خوشت به یک نظر بیش هزارجان دهدچون کم ازین قدر بود فیض عطای چون تویی از گل روی نازکت پرده چرا کشد صباکیست که تا بود صبا پرده گشای چون تویی گر ندهم به عشق تو جان نه ز قدر جان بودزان ندهم که دانمش نیست سزای چون تویی ای که چو عمر در خوری خون مرا چه می‌خوریخون نخورم که خون من نیست خواری چون تویی خود نبود جفا روا خاصه بر آنکه او بودبنده شاه می‌زند لاف هوای چون تویی

هست ز آب روی تو بر لب جوی سلطنت

سر و جلال و جاه را نشو و نمای راستین

چند کشند اهل دل بار بلای آسمان

خود به کران نمی‌رسد جور و جفای آسمان

ژنده خویش را به از اطلس آسمان نهمتا ز طمع نبایدم گشت گدای آسمان پوشش من مبین ببین نفس مجردم که منمی نخرم به نیم جو سبز قبای آسمان من که گلیم فقر را ساخته‌ام ردای فقرگردن من چرا کشد بار ردای آسمان ملک قناعتم اگر زانچه مدد دهد به نقدباز دهم به آسمان جنس عطای آسمان دل به سرای آسمان هیچ فرو نیایدمکاش که آمدی فرو کهنه سرای آسمان بانی دهر ز آسمان خانه فقر به نهدگر چه ز خشت سیم و زر ساخت بنای آسمان نقد کمال می‌کند بر در خاکیان طلبراست از آن نمی‌شود پشت دو تای آسمان اشک من است هر دمی غسل ده تن زمینآه من است هر شبی قلعه گشای آسمان قاضی چرخ می‌زند بی‌گنهم ز خود برونمن چه کنم نهاده‌ام تن به قضای آسمان من ز جفای آسمان بر در شاه می‌رومکاهل زمانه را درش هست بجای آسمان

تخت و وقار و قدر او مملکت شکوه را

عرش حقیقی آمده ارض و سمای راستین

اوست خدایگان دین خانه خدای مملکت

حسن طراز مملکت عدل فزای مملکت

ملک چه قیمت آورد در نظر جلال اونعل سم سمند او هست بهای مملکت منصب و عزت شهان مملکت است و شاه راعزت و منصبی دگر هست ورای مملکت حضرت کبریای او ملک دوام سلطنتذات ملک لقای او اصل بقای مملکت آنکه به دور حکم او دید مهندس فلکزان روی ملک آسمان حد سرای مملکت شام منیر پرچمش صبح نمای سلطنتشمع ضمیر روشنش راهنمای مملکت ای که ز حفظ عدل تو مملکت است در امانور نکند دمی مدد عدل تو وای مملکت بست عروس ملک را با تو نکاح سر مدیبا تو قضای او بود هم به رضای مملکت مملکت است بر دعا داشته دست بهر توزانکه دعای جان تو هست دعای مملکت از همه رنج مملکت برد پناه بر درتراستی آنکه بیش ازین نیست دوای مملکت

هر سخن تو را خرد مملکتی بها دهد

حاصل هفت کشورش نیست بهای راستین

ای لمعات خنجرت صاعقه رای معرکه

نیزه دل شکاف تو قلب گشای معرکه

خصم تو را سر شغب هست و لیک نیستشدستگه معارضه با تو و پای معرکه خانه عمر دشمنان گشت خراب هر کجاشاه به خشت آهنین ساخت سرای معرکه تیر تو بر عدوت گشت همچو که بوم شوم پیدر صف دوستان تو هست همای معرکه داد به کاسه‌های سر تیغ تو طعمه‌ای و دانکوس تو هر کجا که زد بانگ صلای معرکه بیخ عدو به تیغ زن زانکه بود مجاملهدر همه جا به جای خود جز که به جای معرکه برق شعاع خنجرت کوه شکاف روز کینموج سواد لشکرت بحر نمای معرکه گشته صریر کلک تو فتنه نشان مملکتبوده خروش کوس تو هوش ربای معرکه جام طرب به دوست ده تیغ به خورد دشمنانکان ز برای مجلس است وین ز برای معرکه خاسته گرد لشکرت معرکه را سما شدهفوق سمای اختران رفته همان معرکه پیش تو در دلاوری روز محاربت بودشیر سپهر کمتر از شیر لوای معرکه

رای تو گشت عدل را مستر خط راستی

رایت توست فتح را راهنمای راستین

موج ز گوهر و زرست بحر عطای شاه را

سایه فتاد بر فلک چتر علای شاه را

بر قد قدر او قدر گر به مثل قبا برداطلس آسمان سزد وصله قبای شاه را هیچ تو دانی آسمان بهر چه کرد پشت خمخواست که بوسه‌ای دهد مسند و پای شاه را ماه ز آفتاب ضو خواهد و خور زرای توخواست که تا گدا بود مایه گدای شاه را شاه گرفت قاف تا قاف جهان که در جهانماهچه آفتاب شد نایب رای شاه را ساخت همای همتت زان سوی سدره آستانباد همیشه در جهان سایه رای شاه را فسحت ملک توست در مرتبه‌ای که آسمانبر نتواند آمدن گرد سرای شاه را مدح تو من نکرده‌ام ورد زبان که کرده استحرز وجود خود ملک ورد دعای شاه را من ز ثنای حضرتت عاجز و قاصر آمدمزانکه نیافتم کران بحر ثنای شاه را صورت طالعت خرد می‌نگریست در ازلیافت به حشر متصل دور بقای شاه را

مدح تو آنچنانکه هست ار به مثل کسی کند

ناطقه عاجز آید از مدح و ثنای راستین

بر قدت از بقا قبا دوخت عطای ایزدی

تا به ابد مبارکت باد قبای ایزدی

از عدوی تو تا به تو هست تفاوت این قدراز ظلمات کفر تا نور و ضیای ایزدی باد قضای ایزدی متفق رضای تورای تو خود نمی‌رود جز به رضای ایزدی حکم قضای ایزدی متفق رضای تومنع نکرد و چون کند امر قضای ایزدی در خلوات آسمان ذکر زبان قدسیانباد دعای جان تو بعد ثنای ایزدی پشت و پناه لم یزل باد تو را که در ازلیافت جمال خلقتت فر و بهای ایزدی ملک بقایت از فنا باد مصون که از خداذات ملک لقای تو یافت بقای ایزدی باد همیشه در نظر فکر مبارک تو راحجره غیب کامد آن پرده‌سرای ایزدی خوان عطای مملکت لطف تو گستریده استبر سر خوان مرحمت داده صلای ایزدی باد فلک غلام تو و آنکه شعارش این بودنوبت سلطنت تو را در دو سرای ایزدی

بنده دعای دولتت می‌کند و هر آن دعا

کان بود از خلوص دل هست دعای راستین