خاصی بر تاریخ روزگار خود افگنده اند در برابر ایشان عده ای معدود از بزرگان هستند که نوابغ جهانگیر بوده اند. یعنی کسانی که اختصاص بدوره معين وناحية محدودی و فن مشخصی نداشته اند و چنان کار از پیش برده اند که همۀ آدمی مهمی زادگان در هر عصر و زمانی از آن بهره مند شدهاند و آثار آن همواره در جهان مانده است شمارۀ این نوابغ جهانگیر کمست و برای رسیدن بدین مقام روح بسیار بزرگی میخواهد که مسلط بر همۀ شئون زندگانی باشد و در رشته ها و زمینه های متعدد قوة ابتكار و اختراع درو باشد و بهمین جهتست که شماره ایشان بسیار کمست. عده دیگر از مردان بزرگ مؤسسان تمدنها و تجدرها در زندگی هستند و بنیاد نوینی در زندگی اجتماعی گذاشته اند. در ایران تاکنون پنج تن ازین بنیاد گذاران داشته ایم : یکی کورش بزرگ ، دوم اردشیر بابکان ، سوم امیر اسمعیل سامانی ، چهارم عضدالدوله دیلمی و پنجم شاه اسمعیل صفوی كه هر يك اساس تمدني در ایران گذاشته اند و در بسیاری از مظاهر زندگی آثاری از یشان مانده است و تا قرنها خواهد ماند. این مردان بزرگ روش زندگی را تغییر داده و جریان تاریخ را دگرگون کرده اند. بهمین جهت در میان اصلاحاتی که در هر کشوری میشود اصلاحات اجتماعی در رأس همه کارهاست و مرد بزرگ آن کسیست که طرز فکر جامعه و جزئیات زندگی مردم را تغییر دهد و در همه شئون بهبودی فراهم سازد و بنیادی در زندگی بگذارد که همه چیز آن با آنچه بوده است فرق داشته باشد و نه تنها در کلیات بلکه در جزییات زندگی نیز اصلاحات کند. این اساس باید زوال و انقراض دوره گذشته را جبران کند و دوره مجد و عظمتی فراهم آورد. بدین جهنست که باید اصلاحات اجتماعی شاهنشاه پهلوی را از مهمترین مراحل دورۀ شهریاری وی دانست .
٧٠
