از عوارض و مالیاتهای محلی بود که اختصاص بناحیه معینی داشت و نواحی دیگر از آن معاف بودند و حتی در یك ناحیه برخی از اصناف و طبقات بپرداخت آن محکوم بودند و برخی دیگر از آن معاف بودند تنها درین دوره سازمان و تشکیلات مالی در سراسر کشور یکسان شد و همه افراد در برابر مالیات مساوی و برابر شدند . دیگر از اصلاحات مالی و اقتصادی درین دوره انتظام جمع و خرج کشور و توازن آن بر اساس بودجه های حقیقی بود و این نکته را کسانی که آگاهند نمی توانند منکر شوند . میتوان گفت در دوره های سابق هرگز بودجه در کار نبود چنانکه در تمام مدتی که از مشروطیت ایران میگذشت تنها دوبار بودجه نوشته بودند يك بار مرتضی قلی خان صنیع الدوله که وزیر مالیه شد بودجه ای ترتیب داد و بار دیگر مرگان شوستر آمریکایی که خزانه دار ایران بود بودجه دیگر نوشت . تازه اگر بودجه می نوشتند صورت مخارج را روی کاغذ می آوردند و چون چند ماهی از سال می گذشت در آمدهای دولت بپایان میرسید و دیگر پولی در خزانه نبود و بقرض و رسوایی سال را هر طور بود بپایان میرساندند و ناچار مطالبات مردم و حتی حقوق کارگزاران دولت میماند و ازین سال بآن سال میرسید چنانکه کراراً در پایان ماه برای پرداخت مخارج جاری آن ماه از بانك شاهنشاهی ایران كه يك شركت انگلیسی بود و امتیاز انتشار اسکناس را داشت مبلغ مختصری قرض می کردند و چون نمی توانستند همه احتیاجات را تأمین کنند بتناسب از هر مبلغی مقدار قلیلی می پرداختند کارگزاران دولت که راه دیگری برای گذران خود جزهمان حقوق دولتی نداشتند حواله حقوق خود را بصرافی از قرار تومانی دو قرآن میفروختند یعنی بجای يك تومان دوریال از و میگرفتند و وی آنقدر منتظر میشد تا بتواند آن مبلغ را وصول کند. در میان نواحی مختلف ایران مالیات برخی از نواحی زودتر
101
