دوره است و در فصول آینده در هر مورد ذکری از آنها خواهد آمد. گذشته ازین ساختمانها و خیابان سازیها روشنایی شهرها نیز از کارهایی بوده که درین دوره اهتمام خاص در آن کرده اند و شهر و آبادی بزرگی در ایران نیست که نیروی برق را در آنجا برای روشنایی فراهم نکرده باشند. باید در نظر داشت که در دوران قاجارها یکی از مظاهر شهرهای بزرگ و کوچک ایران تاریکی معابر در شبها بود و بهمین جهت بود که ایرانیان عادت کرده بودند بمحض اینکه هوا تاریک میشد بخانه خودپناه می بردند و اصلانه تنها شب از خانه بیرون آمدن شجاعت و جان خود را بخطر انداختن بود بلکه کم کم بمرورزمان شب بیرون آمدن را کار ننگین انسته بودند و کار اشخاص پست و بی سر و پا بشمار می رفت و تازه اگر کسی برای کار لازمی شب از خانه بیرون میرفت اگر گرفتار دزد و قاتل نمیشد و جان بدر میبرد می بایست چراغ کش و فانوس کش با خود بردارد تا در چاه و چاله نیفتد. مردمی که وسیله داشتند چراغ روشن کردن در بالای در خانه خود را ثواب میدانستند. در سراسر ایران تنها تهران دستگاه چراغ برق داشت و آنهم تنها در اوایل شب روشن بود. دیگر از اقدامات برجسته ای که درین دوره برای رفاه و آسایش و تن درستی مردم در شهرها و آبادیها شده بنگاههای بهداری از درمانگاه و بیمارستان و آسایشگاه است و در مبحثی که مخصوص اصلاحات بهداشتی خواهد بود درین باب بحث خواهم کرد. در راس اصلاحات شهری تشکیل ادارات شهرداری قانونی و انجمن های شهرداری را باید دانست. پیداست که انجمنهای شهرداری مانند مجلس شورای ملی از مبانی مشروطیتست و در مجلس اول قانونی بعنوان قانون بلدیه گذشته و در برخی از شهرهای ایران انجمن بلدی بنابر آن قانون تأسیس کرده بودند. پس از مجلس اول دیگر انجمنهای بلدی در ایران تشکیل نیافت و آن قانون عاطل و باطل ماند تا
۹۱
