حجاب در ۱۷ دیماه ١٣١٤ بوده است . با کمال حرات می توان گفت که در تاریخ هیچ دیاری کاری بدین دشواری بدین آسانی بپایان نرسیده است . در ضمن هیچ تردیدی نیست که این واقعه مهم ترین واقعه تاریخ این دوره است و همه جهانیان را غرق حیرت و استعجاب کرده است. هیچ شك نیست که تاریخ نویسان همیشه مرد بزرگی را که برانگیزنده این واقعه بوده است اگر هم کارهای مهم دیگری از پیش نبرده بود در شمار مردان درجه اول تاریخ ایران می شمردند آشکارترین علامت و ظاهرترین دلیل فساد و زبونی و تباهی اوضاع ایران و در ماندگی و ویرانی کشور ما در زمانهای گذشته همین بود که زنان ما و نیمی از جامعه ما در حجاب بودند و اندك شرکتی در زندگی اجتماعی نداشتند. قطعا آن روزی که حجاب از میان رفت ملت ایران از بزرگترین موانع ترقی رهایی یافت. زیرا شکی نیست که حجاب زنان یادگار تاريك ترين دورانهای انحطاط آدمی زادگانست. هیچ مرد منصفی در هیچ گوشه از جهان نمیتواند منکر شود که حجاب زنان و در پرده بودن ایشان با هيچ يك از احساسات و عواطف عالی بشری و با هیچ عقل و منطق و برهان و دلیل درست نمی آید و علامت مسلم دورۀ نادانی و بربریت ملوك الطوایفست. چنانکه قطعا حجاب از عادات قدیم نژاد سامیست و یادگار مردمیست که دختر داشتن را ننگ میدانستند و دختران خود را زنده بگور میکردند و بهیچ وجه بملل نژاد آریایی مربوط نیست که از نخستین روز تمدن زن را صاحب اختیار زندگی کرده بودند. این عادت زشت را ایرانیان قدیم نخست از آسوریان تقلید کرده بودند و مدتهای مدید در ایران يك قسم تجمل بود که اعیان و اشراف خودخواه در حق خود فایل بودند و زنان خود را بیرون نمی آوردند و نمی گذاشتند کسی زنانشان را ببیند چنانکه در ایران هم تا زمانهای آخر تنها در شهرها بود و در میان چادر نشینان رواج نداشت •
٨٤
