• متصرفات ایران بوده است همان کاری را که اروپاییان پس از ٢٤٨۰ سال بعد بنام ترعه سوئز کرده اند در نظر گرفته و شروع بحفر ترعهای کرده است که آثار آن هنوز باقیست و کتیبه ای که برای ساختمان آن کندهاند در مصر پیدا شده است در زمان صفویه نیز کوشش بسیار در اصلاحات کشاورزی در ایران کرده اند و بهمین جهت ایران در آن روزگار یکی از آبادترین کشورهای جهان بوده است و نه تنها زراعت غلات و پرورش جانورهای اهلی در ایران بمنتهی درجه ترقی کرده بود بلکه در ضمن توجه خاص بپرورش کرم ابریشم کرده بودند و قسمت اعظم ابریشمی که در جهان بمصرف میرسید از ایران میرفت و یکی از کالاهای مهم ایران پارچه و مخمل و قالی ابریشمی بود و حتی هنرمندان ایرانی را برای رواج و ترقی پرورش کرم ابریشم باروپا میبردند پس از دوران صفویه بواسطه جنگهای داخلی و پریشانی و آشفتگی اوضاع و ناامنی کشور و دشواریهایی که در کار کشاورزی پیش آمد و بدبختی هایی که برزگران ایرانی دو چار آن شدند زراعت ایران بمنتهی درجه تنزل کرده بود و قسمت عمده از آبادیهای سابق از میان رفته و کشاورزان از زادگاه خود هجرت کرده بودند. در ضمن درین دوره پیشرفتهای بسیار مهم در اصول کشاورزی در جهان فراهم شده بود و در ایران بهیچ وجه راه نیافته بود و حتی اصول زراعت قدیم نیز تنزل کرده بود چنانکه پرورش دواب و مواشی بسیار کم شده بود و پرورش کرم ابریشم تقریباً از میان رفته بود و از چندین ناحیه مهم مانند یزد و کاشان و برخی از نواحی خراسان و فارس و آذربایجان که در زمان صفویه در آنجا کرم ابریشم پرورش می دادند تنها ناحیه بسیار محدودی در گیلان مانده بود و در آنجا بیماریهای گوناگون در میان پیله و کرم ابریشم پیدا شده بود و چیزی نمانده که این منبع اقتصادی که تا سی سال پیش یکی از مهمترین منابع ثروت هر کشوری بود یکسره نابود شود هم آفتها و بود در نتیجه این اوضاع در دوره قاجارها زراعت ایران کاملا در اصول بدوی متوقف مانده بود و تنها محصول بسیار مختصری که بزحمت خوراك مردم کشور را تامین میکرد در برخی از نواحی که آباد مانده بود بعمل میآمد و نواحی دیگر بیشتر در سالهای غیر عادی که محصول ناحیه ای از دور دست بآن نمی رسید دو چار قحطی و تنگی و گرسنگی میشدند و بارها بوارد کردن غله از کشور های بیگانه ناچار شدند. بهمین جهت اصلاحات فلاحتی ایران در راس کارهایی بود که میبایست در آباد کردن ایران و رفاه مردم کشور و تامین زندگی ایشان بکنند و درین دوره يك سلسله اصلاحات مهم در کشاورزی ایران شده است. نکته ای که بیش از همه در اصلاحات کشاورزی اهمیت داشته امنیت کشور بوده است زیرا تردیدی نیست که زراعت بیش از هر کار دیگری بامنیت احتیاج دارد و کشتزارها در زمینهای دور افتاده قرار دارند که هیچ مانعی در برابر تاخت بدکاران و هیچ پاسبان و مدافعی ندارند و تاکشوری کاملا امن نباشد و طبقه زارع و تاز YY
