و از شهرهای ایران بیمارستانهایی ساخته اند که بهداری آن شهر متصدی آن بوده است و برخی از آنها را وزارت بهداری ساخته است. از آن جمله در تهران چند بیمارستان جدید مانند بیمارستان شهرداری و بیمارستان وزیری و بیمارستان گوهرشاد بیمارستان فیروز آبادی و بیمارستان پانصد تخت خوابی بکار آغاز کرده اند و حال آنکه در پایان دوره قاجارها در تهران تنها یک بیمارستان دولتی و یك بیمارستان نظامی احمدیه و یك بیمارستان زنان دایر بود گذشته از آن بیمارستانهای مخصوصی مانند بیمارستان مسلولین در شاه آباد تهران و بیمارستان امراض مقاربتی در شهر تأسیس کردهاند و نیز در شهرهای دیگر مانند رشت و تبریز و شیراز و کرمان وقم بیمارستانهای دیگر دایر شده که معروفتر و مهمتر از همه بیمارستان شهرضا در مشهدست که از بنگاههای مهم بشمار میرود. در ضمن بیمارستانهای سابق را نیز تکمیل و اصلاح کرده و شعبه های تازه برای بیماریهای دیگر در آنها دایر کرده اند . دیگر توجه خاصیست که ببهداشت افراد نظامی کرده اند و نه تنها در مراکز عمده بیمارستانهای نظامی دایر شده بلکه در هر واحدی نیز بیمارستان مخصوصی فراهم کرده اند و نیز بنگاه رادیو لوژی پرتوشناسی مهمی برای ارتش تاسیس کرده اند . در ضمن بیمارستانهای ارتش را که سابقا تاسیس کرده بودند تکمیل کردند و دو بیمارستان شماره يك و شماره دو ارتش از مهمترین تاسیسات بهداری شده است . نیز دارالمجانین (تیمارستان تهران توسعه کامل یافته و در آن نیز اصلاحات مهم کرده اند . گذشته از پست های امدادی و بیمارستانها در بسیاری از شهرهای ایران مخصوصا در تهران بنگاههای بهداشتی دیگری چه بدست شهرداریها و چه بدست اداره کل بهداری تاسیس شده است مانند زایشگاهها و شیر خوارگاهها و مطبهای عمومی و غیره دیگر از کارهای مهمی که درین زمینه کردهاند تاسیس بنگاه پاستور در ایرانست که پیش از آن بهیچ وجه سابقه نداشت و از موسسات مهمیست که در آغاز این دوره در تهران برقرار شد و اینك آنچه سرم و مایه واکسن) و غیره برای احتیاجات بهداری کشور لازم باشد هم چنانکه در کشورهای متمدن جهان میسازند در بنگاه پاستور تهران نیز تهیه میکنند. پس از آن بنگاه سرم سازی حصارک در نزدیکی کرج تاسیس شد و این کار نیز از اقدامات بسیار مهم این دوره بوده است . کار مهم دیگر که در راه بهداشت کشور کرده اند ترویج فوق العاده ورزش و تربیت بدنیست که سابقا بفواید گوناگون آن اشاره کردم و سودهای بیشماری که این کار بزرگ در اصلاح نژاد ایرانی و بهداشت و تن درستی جوانان از پسر و دختر دارد برکسی پوشیده نیست. درین زمینه تاسیسات پیش آهنگی دختران و پسران و مسابقه های ورزشی را نیز باید از کارهای مهم در بهبود نژاد و بهداشت جوانان دانست . دیگر از کارهای مهم توسعه فوق العاده ایست که در آبله کوبی داده شد و بهیچ وجه با دستگاه دورههای گذشته قابل قیاس نیست چنانکه از آن پس دیگر در ایران مبتلای بابله دیده نشد و حال آنکه در دوره گذشته بسیار فراوان بود. اهمیت این کار بیشتر ازین جهتست که مبتکر آبله کوبی در جهان ایرانیان بودهاند و پزشکان قدیم ایران ۱۱۹
