بود . سپس مدتهای مدید پس از انقراض ساسانیان در دورههای اسلامی این راه هم چنان در اهمیت قدیم خود باقی مانده بود و خلفا نیز بدان اهمیت بسیار میدادند و همان تشکیلات چاپارهای زمان ساسانیان را که بهمان اصطلاح قدیم زبانهای ایرانی «برید میگفتند باقی نگاه داشته بودند و یکی از مهمترین مناصب در هر درباری منصب صاحب برید بود که تقریباً مقام وزارت داشت . ترتیب برید این بود که در هر دو فرسنگ یا دوازده میل ایستگاههایی بود که همواره در آنها چهار پاهایی زین کرده برای رساندن مراسلات رسمی آماده بود و حامل آن مراسلات که میرسید مرکوبی را که سوار بود رها میکرد و بر آن مرکوب تازه نفس می نشست و راه خود را دنبال میکرد این ترتیب از دوره هخامنشیان تا آن زمان باقی مانده بود و بدین جهت میتوان گفت که ایرانیان نخستین ملتی هستند که در تاریخ جهان اصول چاپار و پست را برقرار کرده اند و آتشهایی که روی بلندیها می افروختند علایمی برای رساندن خبر بود و این يك قسم تلگراف یا تلفن بوده است . هم این راه تجارتی معروف نزديك دو هزار و چهارصد سال یگانه رابطه در میان آسیا و اروپا بود ، تا آنکه در ١٨٦٩ میلادی حفر ترعه سوئز بپایان رسید و این راه اهمیت خود را از دست داد زیرا چون راه دریایی در میان اروپا و خاور دور دایر شد قهرا این راه دیگر آن اهمیت بین الملل را نداشت . در دوره های بعد هم چنان در ایران براهسازی اهمیت بسیار داده اند .مخصوصاً در زمان صفویه که شاه عباس اول براه سازی بسیار توجه داشته است و نه تنها راههای قدیم را که ویران شده بود دوباره تسطیح کرد و در طول آن راهها کاروانسراهای متعدد ساخت که بسیاری از آنها هنوز باقیست و بنام کاروانسرای شاه عباسی معر و فست بلکه راههای جدیدی ساخت که معروفترین آنها راه مازندران و گرانه دریای خزر از راه تهران باصفهان بوده است. بسیاری از قسمتهای این راه را سنگ فرش کرده بودند چنانکه قسمتی از آن سنگ فرشها در میان علی آباد سابق (شاهی (امروز) وساری باقی مانده بود و در عصر پهلوی که راه شوسه مازندران را میساختند بآن سنگ فرشها پی بردند و نیز در طول این راه پلهای متعدد ساخته بودند صنعت پل سازی نیز از زمانهای بسیار کهن در ایران در کمال ترقی بوده است • و پلهایی که در دورههای مختلف تاریخ در ایران ساخته اند همیشه در منتهای شکوه واستحکام بوده است. از پلهایی که پیش از ساسانیان در ایران ساخته از داندك آثاری باقیست و پیداست که در آن زمان پل سازی رواج کامل داشته است . اما از دوره ساسانیان پلهایی که برخی از آنها نزديك هزار و هفتصد سال عمر کرده اند در خوزستان و فارس باقیست و برخی از پلهای ایران مانند پلهای خوزستان و اصفهان که یادگار دوره صفویه و پیش از صفویه اند از شاهکارهای پل سازی با سنگ و آجر بشمار می روند. چنانکه سابقاً اشاره رفت ایرانیان در ساختن سد نیز بسیار هنرمند بوده اند و سدهای خوزستان و بند امیر در فارس که از یادگارهای عضدالدوله دیلمی آل بویه است بهترین نمونه سد سازی های قدیمست • ١٥٣
