ازیشان ناتمام ماند و مدتها کسی دنباله آنرا نگرفت تا آنکه حاج میرزا علی خان امین الدوله دوباره نزديك پنجاه سال بعد نیز قدمهای بلندی برداشت و آن نیز پس از و ناتمام و ناقص ماند . بیشتر قدمهای مهمی که برای انتشار علوم و معارف جدید در ایران برداشته اند مرهون همت يك عده مردم دانش دوستیست که دولت بهیچ وجه محرك و مشوق و حتی پشتیبان ایشان نبوده و تنها بذوق شخصی و شور و عشقی که خود داشته اند کارهای مهم کرده اند. ده سال پیش از مشروطیت عده ای ازین دانش پروران انجمنی در تهران بنام انجمن معارف » تاسیس کردند و هفت تن از اعضای این انجمن بر عهده گرفتند که هر يك مدرسه ای بوسایل شخصی و با اعانه ای که از دانش پروران میگرفتند تاسیس کنند و این هفت مدرسه در تهران نخستین مدارس ملی بوده است که در آنها علوم جدید را تدریس میکرده اند. این انجمن يك كتابخانه عمومی نیز تاسیس کرد که کتابهای آن پس از چندی بغارت رفت و يك روزنامه هفتگی بنام « معارف » نیز انتشار میداد . در آن موقع وزارت خانه ای بنام وزارف معارف در ایران بود که نخست وزارت علوم نام داشت و کار این وزارت خانه تنها اداره کردن مدرسه دارالفنون بود که چند سال اول متوسطه را با مختصری از دوه عالی در رشته های طب و مهندسی و نظام تدریس میکردند و میرزاتقی خان امیر اساس آنرا گذاشته بود و پس از عزل او بکار آغاز کرد و همیشه بیشتر معلمان آن اروپایی از فرانسه و اتریش و ایتالیا بودند. وزارت معارف بهیچ وجه وسیله یاری با مدارسی که این دانش دوستان تاسیس کرده بودند و بیشتر آنها مجانی بود نداشت و اعضای انجمن معارف برای اداره کردن مدارسی که تاسیس کرده بودند در باغ بهارستان گاردن پارتی دادند و از عایدات آن چندی آن مدارس را گرداندند • • هنگامی که حکومت مشروطه در ایران بر سر کار آمد با آنکه در هر انقلاب و در هر حکومت ملی و آزاد توجه خاصی بکارهای آموزش و پرورش داشته اند نهضت علمی درین دوره در ایران بسیار ضعیف بوده و انقلاب ایران هیچ اثری در مدارس نکرد چنانکه سالیان دراز مدارس تهران تنها شامل دوره ابتدایی و دبستان بود و پس از آنکه در یک مدرسه دوره متوسطه را دایر کردند تا چند سال تنها دوره اول متوسطه یعنی دوره سه ساله را درس میدادند عمده این بی قیدی حکومت مشروطه نسبت بآموزش و پرورش نوآموزان این بود که روحانیان همچنان در آن نفوذ سرشاری که پیش از مشروطیت داشتند باقی مانده بودند و بزرگ ترین مانع جنبش علمی جدید در ایران بشمار می رفتند و بهترین دلیل آنست که در دوره مشروطيت حتى تنزل محسوسی در نهضت علمی نسبت بسی و چهل سال پیش از آن دیده میشود. بهمین جهت درین دوره سالیان دراز کسانی که بتربیت فرزندان خود اهمیت میدادند ایشان را بمدارسی که فرانسویان و انگلیسها و آلمانیها وروسها و امریکاییها در شهرهای مختلف سبب ۹۳
