برای پی بردن بآنها جز باستان شناسی نخواهد بود . بسا میشود که حفریات تاریخ دوره مجهولی را کاملا روشن میکند یا تاریخ دوره معلومی را یکسره زیر ورو میکند و تغییر میدهد ، بهمین جهت امتیازی بی مدت که در سلطنت مظفرالدین شاه بفرانسویان داده بودند که حفریات در ایران انحصار بایشان داشته باشد ضررهای فراوان داشت و این امتیاز را دولت ایران درین دوره لفو کرد و وسایل علمی برای باستان شناسی در ایران فراهم شد و اصول علمی کامل برای حفریات بتصويب رسيد و موزه بسیار مجلل و وسیعی در تهران ساخته شد و نتایج گوناگون بسیار مهمی که از حفریات دستههای مختلف دانشمندان اروپایی و امریکایی در نواحی مختلف از آغاز تمدن ایران بدست آمد درین موزه گذاشته شد پیداست که فایده مهم این حفریات در صنایع اینست که اصول و مراحل تکامل هر صنعتی را کاملا معلوم میکند و تاریخ آن صنعت روشن میشود و همواره اندیشه های نوین و اصول و نقشه ها و رنگ آمیزی های جدید برای صنایع روز بدست میآید. بهمین جهتست که حفریات علمی را که درین دوره در خاک ایران شده و موزه ایران باستان و اداره باستانشناسی را که درین دوره تاسیس کرده اند از جمله کارهای مهم در پیشرفتهای صنعتی باید دانست. • اقدام مهم دیگری که در پیشرفت صنایع شده تعمیر بناهای تاریخی ایران بوده است. شکی نیست که این ساختمانها یادگارهای بسیار زیبا و بسیار باشکوه از مفاخر تاریخی و ذوق صنعتی و هنرنمایی هنرمندان ایرانیست و آنچه در دوره قاجارها ویران نکرده بودند یا دستبر دروزگار و بی اعتنایی از میان نبرده بود بحال زار افتاده بود و روبویرانی میرفت، زیرا که در دورۀ پیش اندك توجهی در نگاهداری از آنها نکرده بودند و تعمیر آنها یکی از مهمترین کارها در تشیید مبانی ملیت ایران و ترقی هنر ایرانیان بود بهمین جهت درین دوره کوششهای بسیار و توجه مخصوص بتعمير و احیای بناهای تاریخی کردهاند که باید جزو کارهای مهم بشمار آورد دیگر از اقدامات بسیار مهم که درین دوره شده و در پیشرفت صنایع ایران بسیار موثر بوده است ایجاد وسایل ارتباط گوناگون مانند راهها و پلها و راه آهن و غیره است. پیداست که وسایل ارتباط چگونه ترقی صنایع ورفاه صنعتگران را تامین میکند زیرا ممکن نیست تصور کرد در کشوری کارخانهایی باشد و برای حمل مصنوعات آن راه آهن و راه کامیون رو و مانند آن وجود نداشته باشد . چنانکه در بارۀ اصلاحات کشاورزی هم اشاره کردم وسایل ارتباط در اقتصاد و در اصلاحات اجتماعی و امنیت و آبادانی و رفاه ایران اثر بسیار مهمی بخشیده و از مهم ترین کارهای این دوره بشمار تواند آمد •>> تردیدی نیست که این اصلاحات صنعتی مهم این دوره چگونه در رفاه و آسایش کارگران کشور و آبادانی مملکت مؤثر بوده است و شك نیست که در هر دوره ای که کار بیشتر بشود و بکارگران بیشتر توجه بکنند عامه مردم کشور بیشتر در رفاه ۹۰
