سپری گشت کلانتران و ارباب و اهالی جمعی کثیر در درگاه معلی و مجلس بهشتنشان راه مکالمه یافته بخدمات مأمور میگردیدند که تفصیل آنها موجب اطناب بود از منشیان محمدی بیک تبریزی کججی از اقوام میر زکریا منشی الممالک بود و سابقه خدمتکاری قدیم داشت فوت شده بود و منصب انشاء ممالک به احدی مفوض نشد. میرزا محمد ولد خواجه علی بیک سرخ کرمانی که نسبت خویشی با محمدی بیک مذکور داشت و قاضی عبد اللّه جوینی و خواجه علاء الدین منصور کرهرودی به خدمت انشاء ممالک قیام نموده از زمرۀ مجلسیان بودند میرزا محمد در زمان اسماعیل میرزا منشی - الممالک گشته به غایت معزز و محترم گردید و در زمان نواب سکندر شأن بعد از قتل میرزا سلمان مستوفی الممالک گشته در زمان ابو طالب میرزا بمنصب وزارت ترقی نمود مآل حال او در زمان خجستهنشان حضرت اعلی شاهی ظل اللهی رقمزدۀ کلک بیان خواهد گشت و هر سه از ارباب قابلیت و استعداد و زمرۀ خوشنویسان بودند. اما قاضی عبد اللّه در فن انشاء بر اقران مرتبۀ رجحان داشت.
ذکر حکمای مسیحیة الانفاس: از این طبقه فضیلتنشان در ممالک ایران جمعی کثیر بودند بذکر چند نفر که سمت ملازمت اشرف داشتند و مشاهیر این طبقه اقدام رفت.
حکیم غیاث الدین علی کاشی مرد صادق القول راست گفتار سادهلوح بود و در اکتساب علوم متداوله کما ینبغی کوشیده در علم طب مرتبه کمال داشت بعد از فوت او برادرش حکیم نور الدین به ملازمت اشرف فایز گشته در سلک حکماء انتظام یافت و در معالجات مرض ید بیضا نموده قولش در میانۀ حکماء قدوه و قانون بود و در خدمت شاه جنت مکان بجهت صدق اخلاص و راست گفتاری زیاده از اقران محل اعتماد بود.
حکیم کمال الدین حسین شیرازی حکیم فاضل دانشمند نیکواخلاق بود در اول حال حکیم مریض اعظم شاه نعمت اللّه یزدی گردیده و در خدمت او میبود بعد از فوت او در سلک حکمای درگاه معلی منسلک گردیده اختیارات خاطر بدایعنما و نصرت طبع مسیح آسایش اکثر اوقات از سلک خطا دور افتاده معلولان علل مزمن و مریضان امراض مختلفه بیمن معالجاتش صحت مییافتند و چون بتوسعه مشرب مشهور گشته بطریق ارباب ریا زهدفروش نبود باحتمال ارتکاب شرب خمر که اطباء بجهت صحت ابدان عموما جایز میشمارند از شاه جنت مکان زیاده توجهی نمییافت و در زمان نواب سکندر شأن ملازمت خان احمد گیلان اختیار نموده بدان ولایت رفت مدتها در خدمت او معزز و به غایت معتبر بود و والی مذکور با او مباحثه طب مینمود و اوقات حیاتش در آنجا سپری شد.
حکیم ابو نصر گیلانی مردی وجیه خوش محاوره خوش سیما و به غایت معالج خوب اکثر معالجات در اردوی معلی موافق مرض افتاده در آن فن شهرت تمام یافت و در بیماری شاه جنت مکان راه خدمت شبانروزی یافته بمحض توجه و التفات او بر سایر حکماء تعظیم جاهلانه میجست و بالاخره این معنی باعث آن شد که در قضیه ارتحال حضرت شاه جنت مکان او را در معالجه به خیانت متهم داشته در دولتخانۀ همایون بدست قورچیان بقتل رسید.
میرزا محمد شیرازی قوم حکیم کمال الدین حسین حکیم فاضل دانشمند نیکواخلاق بود و در معالجه مرض ید بیضا کار میفرمود و اکثر حکمای عصر قول او را معتبر و تصرفاتش در معالجات معتمد علیه و موثق به میدانستند جمعی از اطباء بلاتعین به شاگردی او افتخار میکردند و الحق بقراط زمان و افلاطون دوران بود غایتش او نیز بطریق حکیم کمال الدین حسین به توسعۀ مشرب مشهور و از توجهات پادشاهی مهجور بود بعضی اوقات در اردوی معلی و بعضی اوقات در دار العبادۀ یزد روزگار میگذرانید.
حکیم عماد الدین محمود قرابت و خویشی با این دو حکیم دانشمند داشت در علم و حکمت میانۀ همگنان طاق و در دانشوری و حذاقت مشهور آفاق بود رسالات مرغوب و نسخههای غریب از او در علم طب و ترتیب معاجین و معالجه امراض مزمنه و مواد حاره خصوصا جرب صغیر و کبیر که بین الجمهور به آتشک مشهور است معتمد علیه اطباء است و در اوایل در خدمت عبد اللّه خان استاجلو حاکم شیروان بود عبد الله خان بجهتی از جهات تغیر مزاج با او نموده آتش غضبش افروخته گشته او را به سرما و برف تعذیب کرد دیوانهوار بکشت تا صباح او را در میان برف گذاشته بود جناب حکمت مآب بافراط خوردن افیون علاج خود کرده اگر چه در آن بلیه سالم ماند اما رعشه بر او طاری گشته تا حین حیات صاحب رعشه بود چون خود افیونی بود به افیون اعتقاد تمام داشت چون شاه جنت مکان در رواج و رونق آستانۀ مقدسه حضرت امام الجن و الانس به اقصیالغایه توجه مرعی داشته از هر طبقه آنچه بهتر بود بخدمات آن سرکار تعیین میفرمودند او نیز به طبابت سرکار فیض آثار مأمور گشته مدتها در مشهد مقدس معلی به معالجۀ مرض مشغولی
