بزبانهای ترکی و خط مانوی و نیز شامل قسمتهایی بنظم و نثر زبان دری سابقست که متوجه ریشۀ آن نبوده اند و آن را زبان متون مانوی نام گذاشته اند و برخی آن را زبان پارتها گفته اند و تردیدی نیست که اصل زبان دری امروز بوده است • در سر زمین بابل که دین مانی نخست در آنجا است تا بوده اوایل قرون وسطی معتقدان بآن بسیار بودهاند و مؤلفان ایرانی و عرب حتی در آغاز خلافت بني العباس بدانها اشاره کرده اند و ایشان را «زندیق» نام داده اند در نواحی دیگر ایران هم دین مانی لااقل تا دویست سال پس از اسلام هواخواهانی داشته است و برخی از مردان بزرك ايران ظاهراً بدین مانی معتقد بوده اند از آن جمله احتمال بسیار میرود که نویسنده معروف ایرانی عبدالله بن المقفع مانوى بوده باشد. انتشار دین مانی در اروپا پیش از آنکه اسناد تازه دربارۀ دین مانی بدست بیاید اطلاعاتی که درین زمینه بود از يك طرف منحصر به طالبی بود که مؤلفان ایرانی و عرب در کتابهای خود آورده بودند و از طرف دیگر در اروپا کامل ترین اطلاعات در کتاب فوست دومیلو Fauste de Milève از نویسندگان رومی بود د که سنت اگوستن پیشوای معروف دین نصاری در قرن پنجم میلادی ردی بر آن نوشته است، اما اصل کتاب فوست دومیلو از میان رفته و تنها مونسوMonoeaux دانشمند فرانسوی از روی ردی که سنت اگوستن نوشته متن کتاب را ترتیب داده است و بدین گونه جسته جسته ٩٣
