تأثیر تعلیمات بودایی در فرهنگ پیش از اسلام ایران
دربارۀ زردشت قانونگذار ایران باستان قرنهاست سخن میگویند و باز هم خواهند گفت. چندیست که نتیجهای نزدیک بیقین فراهم شده است، اما هنوز در دسترس همه نیست و هنوز آن عقاید تعصب آمیز را که در قدیم در ذهن مردم جای داده بودند عدۀ کثیری مخصوصاً در ایران رها نکردهاند. تاریخ را همیشه باید از دین و سیاست جدا کرد. تاریخ دین و سیاست را نشان میدهد اما دین و سیاست تاریخ را نشان نمیدهد و حتی آنرا از راه طبیعی سرراست خود بر میگردانند. نویسندگان قدیم حتی تاریخ نویسان یونان هم که چندان از عصر زردشت دور نبودند آگاهی درستی ازو نداشتند. هنورز معلوم نیست سبب آن چه بود؟ تنها یک سبب میتوان برای آن آورد. امروز بر ما روشنست که دین هخامنشیان با دین ساسانیان تفاوت بسیار داشته است. دین هخامنشیان را باید باصطلاح فنی Polythéisme یا Paganisme یعنی اعتقاد بخدایان متعدد دانست. اینجا مجال نخواهد بود کاملا درین زمینه توضیح دهم که چرا هخامنشیان آنچنانکه از کتیبههای ایشان بر میآید بخدایان متعدد عقیده داشتهاند؟ این بحث در خور بیانی جداگانه و حتی رساله ای خاصست. تفاوت بسیار فاحشی که در میان دین هخامنشیان و ساسانیان هست اینست که