همین آزاد منشی در میان بود و اصل کلی اسلام را دان اکرمکم عند الله ،اتقیکم میدانستند و بهمین جهت باصطلاح رایج «سید قرشی وغلام حبشی باهم مساوی بودند. اما در دستگاه خلافت انتخابی خلفای راشدین که بسلطنت موروثی بنی امیه و بنى العباس تبدیل شد این اصل آزاد منشی و برابری مطلق از میان رفت . Schismatisme شعوبیه و مخصوصاً تصوف ایران که اساس آن نمی امتیازات نژادی و طبقاتی و حتی دینی بود واکنش و پاسخ مردانه ای در برابر برتری جویی و برتری پسندی تازیان بوده است . علت اساسی ظهور و رواج تصوف در ایران اینست که ایرانیان در نتیجه قرنها زندگی در تمدن مادی و معنوی بالاترین پیشرفتها را کرده و بعالی ترین درجه رسیده بودند. در زیبایی شناسی بر همه ملل آسیا برتری داشتند و هنرهای زیبا مانند نقاشی و پیکرتراشی و موسیقی و هنرهای دستی در فلز سازی و بافندگی و صنایع دیگر بحد کمال رسیده بود. تضییقات و محدودیتهایی که پس از دوران ساسانی در ایران پیش آمد با طبع زیبایی پسند ایرانی که ذوقیات را در چند قرن از نیاگان خود ارث برده بود و یادگار گرانبهایی می دانست سازگار نبود. در پی مسلك و طریقه ای میگشت که این قیدها را در هم نوردد و آن آزادی دیرین را دوباره بدست آورد. تصوف بهترین راه گریز برای رسیدن باین آزادی فکری بود. بهمین جهت از آغاز متصوفه ایران سماع و موسیقی و رقص را که ایرانیان بآن خو گرفته بودند نه تنها مجاز و مباح دانستند بلکه در برخی از فرق تصوف آنها را نوعی از عبادت و وسیله تقرب بمبدأ وتهذيب نفس و تصفیه باطن شمردند و از آغاز کتابهاور سایل دربارهٔ or
