برگه:NadereAyyamRobaiyatKhayyam.pdf/۲۳۸

---

۲۲۸

خیام

 

---

حکیم نظامی گنجوی گوید:–

	«وهم تهی پای بسی ره نوشت،			هم ز درش دست تهی بازگشت.
	راه بسی رفت ضمیرش نیافت،			دیده بسی جست نظیرش نیافت.
	عقل درآمد که طلب کردمش؛			ترک ادب بود ادب کردمش».

حکیم سنائی:–

	آنکه فهم ترا در وره نیست			غایت فهم تست؛ الله نیست.

مولوی:–

	اصل و ذات حق تعالی، هیچکس،			می نداند؛ ای حکیم این شرح بس.
	بعد ازین گر شرح گویم ابلهی است؛			زانکه شرح آن و رای آگهی است.

شیخ محمود شبستری:–

	منزّه ذاتش از چند و چه و چون؛			تعالی شانه عما یقولون.

فیضی هندی:–

	ای همه در پرده نهان راز تو،			بی‌خبر آغاز ز آغاز تو...

شیخ اجلّ سعدی شیرازی هم در دیباچهٔ گلستان میفرماید: « عاکفان کعبهٔ جلالش بتقصیر عبادت معترف که ما عبدناک حقّ عبادتک و واصفان حلیهٔ جمالش به تحیّر منسوب که ما عرفناک حقّ معرفتک.

	گر کسی وصف او ز من پرسد؛			بیدل از بی‌نشان چگوید باز؟!.
	عاشقان کشتگان معشوقند،			بر نیاید ز کشتگان آواز..»

در این مورد، نه تنها، این چند نفر نابغهٔ نامور: بلکه همهٔ متفکّران عالم اسلام، چه از فارسی و تازی و ترکی و چه از حکما و متشرّعان و متصوّفان؛ همه، بالأتّفاق، باقتدای حضرت رسول اکرم (صلّی الله علیه وآله وسلّم) بعجز خود اعتراف نموده‌اند. بدیهی است خیام هم که بدواً با این عقیده تعلیم و تربیت یافته بوده، از این جمع خارج نبوده؛ ولیکن در زندگانی بشر پارهٔ مسائل مبرمی است که پیوسته رهزن عقل و ادراک اوست. شخصی روشن فکر؛ علی‌الخصوص که تیز رای هم باشد وقتی که