گرد کردی و فرستادی و بدین جملت بیست سال بماند و آن مردمان که در آن کوهها بودند ، از دهقانان ،و دیگران همه متابع او بودند ، گروهی از تتبع و گروهی از بیم ...» روی هم رفته تاریخ نویسان ایرانی و عرب، که در دورهای اسلامی تألیف کرده اند در هر موردی که يك تن از پیشوایان اجتماعی و یا سیاسی ملت ایران جنشبی راست کرده و بر تازیان بیرون آمده است نتوانسته اند کنه مقصود وی و حقیقت نهضت او را بدست آورند و بهمین جهت جنبش وی را جنبه بدمذهبی و بددینی و کفر و زندقه داده و نام بزرگوار و خاطره گرامیش را بتهمتها و افتراهای بسیار زشت آلوده اند و تعصب ایشان راکور و کر و و دروغزن کرده است . دربارۀ بابک خرم دین نیز همین معاملت را روا داشته اند ، اما درین زمان که ما از آن تعصب جاهلانه خلیفه پرسی و پذیرش استیلای بیگانگان وارسته ايم و بديده حقیقت جویی و حق بینی بر تاریخ دیار خویش می نگریم ما آشکارست که این مردان بزرگ ایران را اندیشه ای جزرهایی از یوغ بیگانگان نبوده و این همه طغیانهای پیاپی ، که مخصوصا در سیصد سال اول دستبرد تازیان بر ایران در تاریخ نیاکان خویش می بینیم، جز برای رهایی ایران از آن قید جانکاه نبوده است. جای سخن نیست که این پهلوانان کاوه و رستم دوره اسلامی ایران بوده اند. از سال ١٦٢ که خرم دینان برخاسته اند تا سال ۲۲۳ که با بك كشته شده است این مردم دلاور ایران پیوسته با کارگزاران بغداد درزدوخورد وده اند تا سال ۲۱۷ با فرستادگان مأمون می جنگیده اند و تا سال ۲۲۳ با سپاهیان معتصم در جنگ بوده اند مواف مجمل فصیحی آغاز بیرون آمدن خرم دینان را در سال ١٦٢ مینویسد و گوید: ابتدای خروج خرم دینان در اصفهان و باطنیان با ایشان یکی شدند و از من تاريخ تا سنه للنمامه (۳۰۰) بسیار مردم قتل آوردند حنان می نماید که سال ١٦٢ نخستین سالیست که خرم دینان در ایران نیام کرده اند و در حدود اصفهان بیرون آمده اند و سپس سی سال از پس آن یعنی در سال ۱۹۲ خرم دینان آذر بایجان جنبش کرده اند و سپس به سال
PA
